İmmünoloji ve Alerji Hastalıkları, İç Hastalıkları, Göğüs Hastalıkları ve Deri ve Zührevi Hastalıkları uzmanlarının YDUS ile girdiği 3 yıllık bir yan daldır; Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları uzmanları için ise ayrı bir yan dal olan Çocuk İmmünolojisi ve Alerji Hastalıkları (3 yıl) vardır (1219 sayılı Kanun eki çizelge). YDUS'ta yan dala özgü ayrı bir test yoktur: sorular adayın başvurduğu ana dalın genel eğitim programı çerçevesinde hazırlanır (ÖSYM 2026-YDUS Başvuru Kılavuzu md. 1.3). Rehber, biyolojik ajanların hızla yaygınlaştığı alanın başlıklarını (primer immün yetersizlikler, IgE-bağımlı/bağımsız hipersensitivite, anafilaksi, astım fenotipleri, otoinflamatuvar hastalıklar, biyolojik tedaviler) IUIS (International Union of Immunological Societies), EAACI (European Academy of Allergy and Clinical Immunology) ve Türk İmmünoloji Derneği güncel kılavuzları ışığında haritalar ve 12 haftalık hazırlık planını içerir.
📋 YDUS İmmünoloji-Alerji 2026 Hızlı Bakış
- Sınav: 2 Mayıs 2026 · Sınav, adayın girdiği ana dalın sınavıdır: İç Hastalıkları ve Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları'nda 60 çoktan seçmeli soru (80 dakika); Göğüs Hastalıkları'nda en az 20, Deri ve Zührevi Hastalıkları'nda en az 10 açık uçlu soru (60 dakika) · Çoktan seçmeli testte 4 yanlış 1 doğruyu götürür (ÖSYM 2026-YDUS kılavuzu md. 1.3 ve 4.2)
- Yeterlik: YDUS puanı en az 45 · Yan dal eğitimine başlamak için Devlet hizmeti yükümlülük süresinin en az yarısı tamamlanmış olmalıdır (3359 sayılı Kanun Ek 5; ÖSYM 2026-YDUS kılavuzu md. 2.1)
- Ana Dal: İç Hastalıkları, Göğüs Hastalıkları veya Deri ve Zührevi Hastalıkları (Pediatri uzmanları için ayrı yan dal: Çocuk İmmünolojisi ve Alerji Hastalıkları)
- Eğitim: 3 yıl yan dal (1219 sayılı Kanun eki çizelge)
- 2026 YDUS (ÖSYM, genel kontenjan): İmmünoloji ve Alerji Hastalıkları — İç Hastalıkları kökenli 27 kontenjan / 27 yerleşen (en küçük 53,33, en büyük 81,25), Göğüs Hastalıkları kökenli 11 / 10 (77,50 – 82,50), Deri ve Zührevi Hastalıkları kökenli 2 / 2 (65,50 – 77,50)
- Çocuk İmmünolojisi ve Alerji Hastalıkları (2026 YDUS, genel kontenjan): 41 kontenjan / 44 yerleşen; en küçük puan 64,58, en büyük puan 90,00
📊 Konu Haritası (Editoryal Ağırlık Tahmini)
| Konu | Soru | % |
|---|---|---|
| Primer İmmün Yetersizlikler (PID/IEI) | 18-22 | 20% |
| Astım (fenotipler, biyolojikler, GINA 2024) | 12-15 | 14% |
| Anafilaksi + Akut Hipersensitivite | 8-10 | 9% |
| Alerjik Rinit + Sinüzit + Konjunktivit | 7-9 | 8% |
| Atopik Dermatit + Kronik Ürtiker | 8-10 | 9% |
| İlaç Alerjileri + İlaç Reaksiyonları (DRESS, SJS, TEN) | 7-9 | 8% |
| Gıda Alerjisi + Eozinofilik GIS | 7-9 | 8% |
| Otoinflamatuvar Hastalıklar (FMF, CAPS, TRAPS) | 7-9 | 8% |
| HSCT + Gen Tedavisi (PID için) | 5-7 | 6% |
| İmmünoterapi (AIT, biyolojikler genel) | 5-7 | 6% |
Not: Bu tablo ÖSYM'nin yayımladığı resmî bir konu-soru dağılımı değildir. YDUS'ta İmmünoloji ve Alerji'ye özgü ayrı bir test yoktur; sorular adayın başvurduğu ana dalın genel eğitim programı çerçevesinde hazırlanır (ÖSYM 2026-YDUS Başvuru Kılavuzu md. 1.3). Soru ve yüzde sütunları, yan dalın müfredat başlıklarının göreli ağırlığına dair editoryal bir tahmindir.
🎯 Konu Detayları
1. Primer İmmün Yetersizlikler — IEI (18-22 soru)
IUIS 2022 sınıflandırması — 485+ tanımlanmış IEI/PID. Ana kategoriler:
- Kombine T+B (CID/SCID): SCID — IL2RG (X'e bağlı en sık), JAK3, ADA, RAG1/2, Artemis. Tarama: TREC (yenidoğan taraması). Tedavi: HSCT veya gen tedavisi (Strimvelis ADA-SCID için).
- B Hücre Defektleri: XLA (Bruton — BTK), CVID (TACI, ICOS, BAFFR), hiper-IgM (CD40L), selektif IgA (en sık).
- Fagosit Defektleri: KGD (kronik granülomatöz hastalık — gp91phox X'li en sık), LAD (lökosit adezyon — CD18), Chediak-Higashi (LYST).
- Kompleman Defektleri: C3, C5-C9 (Neisseria infeksiyonu), HAE (C1 inhibitör — anjiyoödem).
- İmmün Disregülasyon: APECED (AIRE), IPEX (FOXP3), ALPS (Fas), HLH (perforin).
- Sendromik: WAS (Wiskott-Aldrich), AT (ataksi telanjektazi), Hyper-IgE (STAT3 — Job, DOCK8), DiGeorge (22q11.2).
- Doğal İmmünite Defektleri: CMC (CARD9, STAT1 GoF), MSMD (IFN-γ aksı).
Tedavi: IVIG (klasik — antikor eksikliklerinde), HSCT (kombine defektler), gen tedavisi (ADA-SCID, X-SCID, WAS klinik araştırma), hedefli ajanlar (rapamisin APDS'da, abatacept CTLA4 hapl), antibiyotik profilaksi.
2. Astım (12-15 soru) — Hızla Evolving
GINA 2024: Step 1-5 tedavi. Kontrol değerlendirme. Hafif astımda bile düşük doz ICS+formoterol tercihen (rescue olarak SABA monoterapi YOK). Fenotipler: Type 2 high (eosinofilik, allergic, late-onset eosinophilic) vs Type 2 low (paucigranulocytic, neutrophilic, mixed). Biyolojikler:
- Omalizumab (anti-IgE) — alerjik astım, kronik ürtiker
- Mepolizumab, Reslizumab (anti-IL-5), Benralizumab (anti-IL-5R) — eosinofilik
- Dupilumab (anti-IL-4Rα) — Type 2 high astım, atopik dermatit, EoE, CRSwNP
- Tezepelumab (anti-TSLP) — geniş spektrum, eosinofil bağımsız da etkili
3. Anafilaksi (8-10 soru)
NIAID/FAAN kriterleri 2023 (revizyon — eskisi 3 kriter şimdi 2 kriter). Adrenalin ANINDA 0.01 mg/kg IM lateral uyluk. Antihistaminik+steroid sekonder. Bifazik reaksiyon (geç fazda nüks) — gözlem 4-6 saat. Otoenjektör (EpiPen Jr 0.15 mg, EpiPen 0.3 mg) reçete + eğitim. İdiyopatik anafilaksi: Mast hücre aktivasyon sendromu (MCAS) ekarte (triptaz baseline). KIT D816V mutasyonu (sistemik mastositoz).
4. Alerjik Rinit + Atopik Dermatit + Ürtiker (15-19 soru toplam)
- Alerjik Rinit: ARIA sınıflandırma (intermittent/persistent + hafif/orta-ağır). Tedavi: nasal kortikosteroid 1. tercih + antihistaminik. AIT (allergen immunotherapy) — SCIT (subkütan) vs SLIT (sublingual).
- Atopik Dermatit: Hanifin-Rajka kriterleri. Tedavi: emolient + topikal kortikosteroid + topikal kalsinörin inhibitörü (takrolimus, pimecrolimus). Ciddi: Dupilumab (6+ ay onayı), tralokinumab (anti-IL-13), JAK inhibitörleri (upadacitinib, abrocitinib, baricitinib).
- Kronik Spontan Ürtiker (CSU): Antihistaminik 4x doz → omalizumab → siklosporin → ligelizumab (faz 3).
5. İlaç Reaksiyonları (7-9 soru)
Gell-Coombs sınıflandırma (Tip I-IV). Tip I (IgE — penisilin anafilaksisi), Tip II (sitotoksik — heparin trombositopenisi), Tip III (immün kompleks — serum hastalığı), Tip IV (T hücre — kontakt dermatit, DRESS, SJS/TEN). SJS/TEN: SCORTEN skoru, durdur ilaç, IVIG vs siklosporin (yeni veriler), destek tedavisi. DRESS: Eosinofili + sistemik (karaciğer, böbrek, akciğer). HHV-6 reaktivasyonu sık. Sistemik steroid. Penisilin Allerjisi Değerlendirmesi: Etiket çıkarma kampanyası — deri testi + oral provokasyon.
6. Gıda Alerjisi (7-9 soru)
IgE bağımlı (oral allerji sendromu, anafilaksi) vs non-IgE (FPIES — Food Protein-Induced Enterocolitis Syndrome, EoE — eozinofilik özofajit). Çocuklarda en sık: süt, yumurta, fıstık, fındık, balık, kabuklu deniz ürünleri, soya, buğday. Erken Maruziyet (LEAP çalışması): Yenidoğan/infant 4-11 ay arası fıstık tanıtımı fıstık alerjisini azaltır (paradoks — geç vs erken). Oral İmmünoterapi (OIT): Palforzia (peanut allergen powder) FDA onaylı 4-17 yaş.
7. Otoinflamatuvar Hastalıklar (7-9 soru)
FMF (Familial Mediterranean Fever): Türkiye'de en sık. MEFV geni. Akdeniz havzası. Ataklar 12-72 saat ateş+karın ağrısı+poliserozit+amiloidoz riski. Kolşisin tedavi. Kolşisine direnç → IL-1β inhibitörleri (anakinra, kanakinumab). CAPS (Cryopyrin-Associated Periodic Syndrome): NLRP3 — FCAS, MWS, CINCA/NOMID. TRAPS: TNFRSF1A. HIDS/MKD: MVK. Behçet: Tartışmalı sınıflandırma. PFAPA: Periyodik ateş+aft+adenit+farenjit (en sık çocukluk periyodik ateş sendromu).
8. HSCT + Gen Tedavisi (5-7 soru)
SCID — HSCT erken (3.5 ay öncesi) %95 sağkalım. Donor seçimi: matched sibling > haploidentical (post-Cy) > matched unrelated. Gen Tedavisi: Strimvelis (ADA-SCID, ex vivo lentiviral CD34+), Casgevy/Lyfgenia (orak hücre, β-talasemi 2023), Skysona (CALD — adrenoleukodistrofi). Lentiviral + AAV vektör platformları.
📚 Kaynaklar
- Stiehm's Immune Deficiencies, 2. Baskı (2020) — PID standart referans
- Middleton's Allergy: Principles and Practice, 9. Baskı (2019)
- Pediatric Allergy: Principles and Practice (Leung), 4. Baskı
- IUIS 2022 IEI Sınıflandırma — iuis.org
- EAACI Klinik Kılavuzları — eaaci.org
- GINA 2024 Astım Raporu — ginasthma.org
- Türk İmmünoloji Derneği — turkimmunoloji.org.tr
- Türk Tıp Akademisi PID Kılavuzları
📅 12 Haftalık Hazırlık Planı
| Hafta | Konu |
|---|---|
| 1-3 | PID/IEI (IUIS 2022 detaylı) |
| 4 | Astım (GINA 2024 + biyolojikler) |
| 5 | Anafilaksi + akut hipersensitivite |
| 6 | Alerjik rinit + AIT + atopik dermatit + ürtiker |
| 7 | İlaç reaksiyonları (DRESS, SJS, TEN, penisilin) |
| 8 | Gıda alerjisi + EoE + FPIES + OIT |
| 9 | Otoinflamatuvar (FMF, CAPS, TRAPS, PFAPA) |
| 10 | HSCT + gen tedavisi (PID için) |
| 11 | Geçmiş YDUS + simülasyon |
| 12 | Tekrar + zayıf konular |
❓ FAQ
İmmünoloji ve Alerji ile Çocuk İmmünolojisi ve Alerji aynı yan dal mı?
Hayır, iki ayrı yan daldır ve ikisi de 3 yıl sürer (1219 sayılı Kanun eki çizelge). İmmünoloji ve Alerji Hastalıklarına İç Hastalıkları, Göğüs Hastalıkları veya Deri ve Zührevi Hastalıkları uzmanları; Çocuk İmmünolojisi ve Alerji Hastalıklarına Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları uzmanları girer. ÖSYM 2026 YDUS verisinde genel kontenjanda ilkine 40, ikincisine 41 kontenjan açıldı.
SCID için yenidoğan taraması neyi sağlar?
TREC (T cell Receptor Excision Circles) bazlı tarama, SCID'in belirtiler başlamadan saptanmasını sağlar. Pozitif sonuç → ileri immünolojik değerlendirme + erken HSCT planı. Erken tanı sağkalımı dramatik artırır. Türkiye'deki ulusal yenidoğan tarama programının güncel kapsamını Sağlık Bakanlığı duyurularından teyit edin.
GINA 2024'te en kritik değişiklik nedir?
SABA monoterapi tüm step'lerde KALDIRILDI. Hafif astımda bile düşük doz ICS+formoterol (Track 1) tercihen veya rescue ICS+SABA (Track 2). MART (Maintenance and Reliever Therapy) konsepti yaygınlaşıyor.
Tezepelumab nasıl bir astım biyolojiğidir?
Anti-TSLP (Thymic Stromal Lymphopoietin) — epitelyal alarmin inhibitörü. Eozinofil bağımsız da etkili (broad spectrum). FDA 2021 onay 12+ yaş ciddi astım. Type 2 low fenotipte de işe yarar (diğer biyolojiklerden farklı).
FMF kolşisine dirençte ne kullanılır?
IL-1β inhibitörleri: anakinra (rIL-1Ra, kısa yarı ömür), kanakinumab (anti-IL-1β monoklonal Ab, q4-8 hafta). Geri ödeme koşulları güncel SGK uygulamasına göre değişir. Atak önleme + amiloidoz koruyucu.
Penisilin alerjisi etiketi neden çıkarılmalı?
Penisilin alerjisi etiketli %90+ aslında alerjik DEĞİL (yanlış etiketlenmiş — genelde döküntü viral). Etiketle gereksiz geniş spektrum antibiyotik kullanımı + komplikasyon (C. difficile, MRSA, klebsiella). Deri testi + oral provokasyon ile etiket çıkarılır.
⚖️ YMYL Disclaimer
Bu içerik YDUS İmmünoloji-Alerji yan dal sınav hazırlığı amaçlı akademik rehberdir; klinik tedavi, ilaç dozajı, hasta bakımı, reçete yazma veya tanı tavsiyesi niteliği taşımaz. Klinik uygulamada güncel kılavuzlar (IUIS, EAACI, GINA, Türk İmmünoloji Derneği), Türkiye Farmakopesi ve yetkili hekim onayı esas alınmalıdır. Sınav bilgileri için ÖSYM resmi kılavuzunu doğrulayınız.
