YDUS Çocuk Endokrinolojisi, Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları uzmanlarının girdiği 3 yıllık bir yan dal eğitimidir (1219 sayılı Kanun Ek-3). Bu yan dala Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları ana dalından girildiği için sınav, ÖSYM 2026-YDUS Başvuru Kılavuzu'na göre 60 soruluk, 80 dakikalık çoktan seçmeli sınavdır; sorular yan dala özgü değil, ana dalın genel eğitim programı çerçevesinde hazırlanır. Bu rehberde Tip 1 diyabetten konjenital adrenal hiperplaziye (KAH), büyüme hormonu eksikliğinden erken pubertede uzanan konu başlıklarının editoryal haritasını, ESPE (European Society for Paediatric Endocrinology), Pediatric Endocrine Society ve Türk Pediatrik Endokrinoloji ve Diyabet Derneği (TPED) gibi kaynak aileleri çerçevesinde çalışma notlarını ve 12 haftalık hazırlık planını bulacaksınız. Klinik doz ve protokol ayrıntıları bu yazıda yer almaz; güncel kılavuzların kendi sürümlerine başvurun.
📋 YDUS Çocuk Endokrinoloji 2026 Hızlı Bakış
- Sınav Tarihi: 2 Mayıs 2026 (Cumartesi), saat 10.15, Ankara
- Sınav Biçimi: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları ana dalından girenler için 60 çoktan seçmeli soru / 80 dakika; açık uçlu bölüm yoktur (kılavuz md. 1.3)
- Puanlama: Net = doğru − yanlış/4 (4 yanlış 1 doğruyu götürür, 4Y=1D), 100 üzerinden YDUS puanına dönüştürülür (md. 4.2)
- Baraj: Tercih için YDUS puanının en az 45 olması gerekir (md. 4.5)
- Ana Dal: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları (Pediatri) uzmanlığı
- Eğitim: 3 yıl yan dal (1219 sayılı Kanun Ek-3)
- ÖSYM yerleştirme verisi (genel kontenjan), 2026: 40 program, 62 kontenjan, 62 yerleşen, en küçük puan 51,85, en büyük puan 90,00
- Önceki dönemler (genel kontenjan): 2025/2: 27 program, 32 kontenjan, 33 yerleşen, 58,75-83,75 · 2025/1: 31 program, 32 kontenjan, 35 yerleşen, 57,40-85,42
Kaynak: ÖSYM, YDUS Yerleştirme Sonuçlarına İlişkin En Küçük ve En Büyük Puanlar (yabancı uyruklu kontenjan hariç). En küçük ve en büyük puan, programlar arasındaki uç değerlerdir; kontenjanın bir kısmı boş kalabilir ve boş kalanlar ek yerleştirmede değerlendirilir.
📊 Konu Haritası (editoryal tahmin, resmî dağılım değildir)
ÖSYM yan dala özgü ayrı bir test hazırlamaz; sorular, adayın girdiği ana dalın (Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları) genel eğitim programı çerçevesinde hazırlanır (kılavuz md. 1.3). Aşağıdaki harita, bu yan dalın konu başlıklarını göreli ağırlıklarıyla gösteren editoryal bir çalışma planıdır; ÖSYM'nin yayımladığı bir soru dağılımı değildir. Yüzdeler yaklaşık göreli ağırlıklardır ve toplamı 100'ü tutmayabilir.
| Konu Grubu | Göreli ağırlık (editoryal, %) | Öncelik |
|---|---|---|
| Tip 1 Diyabet + Diğer DM Tipleri | 17% | Çok Yüksek |
| Büyüme Bozuklukları (GH, kısa boy) | 14% | Çok Yüksek |
| Tiroid Hastalıkları (KKHT, Hashimoto, Graves) | 11% | Yüksek |
| Puberte Bozuklukları (erken, gecikmiş) | 11% | Yüksek |
| Konjenital Adrenal Hiperplazi (KAH) | 9% | Yüksek |
| Adrenal Hastalıklar (Cushing, Addison) | 6% | Orta |
| Obezite + Metabolik Sendrom | 8% | Yüksek |
| Cinsiyet Gelişim Bozuklukları (DSD) | 6% | Orta |
| Kalsiyum + Kemik Metabolizması | 6% | Orta |
| Hipofiz Hastalıkları (panhipopitüitarizm, DI) | 6% | Orta |
🎯 Konu Başlıkları ve Çalışma Notları
Aşağıdaki notlar konu başlıklarını ve kavramsal çerçeveyi özetler; ilaç dozu gibi tedavi parametreleri bilinçli olarak yazılmamıştır. Bu değerler için kaynak olarak güncel kılavuzun kendi sürümünü kullanın.
1. Tip 1 Diyabet ve Diğer DM
Pediatrik DM'in %85+'ı Tip 1. Otoimmün (anti-GAD, anti-IA2, anti-ZnT8, anti-İslet hücre Ab). HLA DR3/DR4 risk. Yenidoğan diyabet (<6 ay) — KCNJ11/ABCC8 mutasyonları (KATP kanal) → sülfonilüre cevabı! MODY (Maturity Onset Diabetes of the Young) — otozomal dominant, GCK (MODY2 — hafif), HNF1A (MODY3 — sülfonilüre duyarlı). DKA tedavisi (ISPAD 2022 kılavuzu): Sıvı resüsitasyonu dikkatli ve kademeli yapılır (miktar ve hız güncel kılavuza göre belirlenir), insülin infüzyonla verilir (bolus YOK), beyin ödemi riski. 2024 Güncellemeler: Hibrit kapalı devre pompa (HCL/AID — Tandem Control-IQ, Medtronic 780G), CGM (Dexcom G7, Libre 3) standart hale geliyor. Tirzepatid (GLP-1/GIP) pediatrik kullanımı için güncel ruhsat durumunu kontrol edin.
2. Büyüme Bozuklukları
Kısa Boy Tanımı: -2 SDS altı veya hedef boy persantili altı. Etyoloji: ailesel kısa boy (en sık), konstitüsyonel gecikme, GH eksikliği, Turner, sistemik hastalık, hipotiroidi, KAH-tedavisiz, malnütrisyon. GH Eksikliği: Provokatif testler (clonidin, glukagon, arginin, insülin tolerans). IGF-1 + IGFBP-3 düşük. MR hipofiz (PSIS — Posterior Pituitary Stalk Interruption Syndrome). Tedavi: rhGH, subkutan (doz güncel kılavuza göre belirlenir). Diğer GH endikasyonları: Turner sendromu, Prader-Willi, KBY, SGA, idiopatik kısa boy (FDA onaylı). 2024: Long-acting GH (somapacitan, lonapegsomatropin) haftalık SC — uyum artışı.
3. Tiroid Hastalıkları
- Konjenital Hipotiroidi: Tarama (Türkiye TSH bazlı) — 1/2000-3000. Disgenesis (en sık) > dishormonogenezis. L-tiroksin tedavisi mümkün olan en erken dönemde başlanır (en geç 2 hafta; doz güncel kılavuza göre belirlenir).
- Hashimoto Tiroiditi: Anti-TPO+, anti-Tg+. Otoimmün poliglandüler sendromlar (APS-1, APS-2).
- Graves Hastalığı: TRAB+. Metimazol 1. tercih (PTU karaciğer toksisitesi). 2 yıl tedavi → remisyon %30. Dirençli/relaps: I-131 veya tiroidektomi.
- Tiroid Nodülleri: Pediatrikte malignite oranı erişkinden yüksek (%20-25).
4. Puberte Bozuklukları
Erken Puberte (santral): Kız <8, Erkek <9 yaş. GnRH stimülasyon testi (LH peak >5 IU/L). MR (santral lezyon — özellikle erkeklerde mutlaka). Tedavi: GnRH agonisti (leuprolid depo formları ya da histrelin implant; doz ve uygulama aralığı güncel kılavuza göre belirlenir). Erken Puberte (periferik/GnRH-bağımsız): McCune-Albright (GNAS), KAH, over kisti, leydig tümörü, ekzojen steroid. Gecikmiş Puberte: Kız 13, Erkek 14 yaşında bulgular yok. Konstitüsyonel gecikme (en sık) vs hipogonadotropik hipogonadizm (Kallmann — KAL1, FGFR1, PROK2) vs hipergonadotropik (Turner, Klinefelter).
5. Konjenital Adrenal Hiperplazi (KAH)
21-hidroksilaz eksikliği: KAH'ın %90+'ı. Klasik tuz kaybeden (en ağır), basit virilizan, non-klasik. Tarama: 17-OH progesteron yenidoğan tarama. Genital ambigus (kız bebek). Tedavi: hidrokortizon + fludrokortizon (tuz kaybeden formda); doz güncel kılavuza göre belirlenir. Stres dönemlerinde doz artırımı ve adrenal kriz yönetimi. 2024 Güncellemeler: CRF1 antagonisti crinecerfont, klasik KAH'ta glukokortikoid tedavisine ek seçenek olarak FDA onayı aldı (Aralık 2024). Modifiye salımlı hidrokortizon (Chronocort) — fizyolojik kortizol ritmi.
6. Adrenal Hastalıklar
Cushing: Etyoloji yaşa göre değişir: küçük çocuklarda ACTH-bağımsız adrenal nedenler (adenom, karsinom), daha büyük çocuk ve ergenlerde Cushing hastalığı (hipofiz) öne çıkar. 24sa serbest kortizol, 1mg deksametazon supresyon, gece tükürük kortizol. Addison: Otoimmün adrenalit (APS-1/APS-2), TBC, adrenoleukodistrofi (X'e bağlı, çocuk erkek — VLCFA). ACTH↑, kortizol↓. Adrenal Yetmezlik Krizi: Hipotansiyon, hipoglisemi, hiponatremi, hiperkalemi → IV hidrokortizon (doz güncel kılavuza göre belirlenir).
7. Obezite + Metabolik Sendrom
Pediatrik obezite BMI ≥95. persentil olarak tanımlanır; Türkiye'deki sıklığı için ulusal tarama verilerine bakın. Etyoloji: çoğu poligenik+çevresel. Monogenik: MC4R (en sık), leptin, POMC. Komplikasyonlar: insülin direnci, NAFLD, OSAS, dyslipidemia, T2DM. 2024 Güncellemeler: Setmelanotid (MC4R agonisti) — POMC, LEPR, BBS hastalarında. Semaglutid (Wegovy) 12+ yaş onayı 2022. Liraglutid (Saxenda) 12+ yaş.
8. Cinsiyet Gelişim Bozuklukları (DSD)
46,XX DSD (KAH en sık), 46,XY DSD (5α-redüktaz eksikliği, AIS — androgen duyarsızlık), Sex chromosome DSD (Turner 45,X; Klinefelter 47,XXY; karyotipler). Multidisipliner ekip (pediatrik endokrin + cerrah + psikolog + üroloji + genetik). 2018 ESPE Update — gender assignment psikososyal+kromozom+gonad.
📚 Kaynaklar
- Sperling Pediatric Endocrinology, 5. Baskı (2021) — Temel referans
- Brook's Clinical Pediatric Endocrinology, 7. Baskı
- ESPE Klinik Kılavuzları — eurospe.org
- Pediatric Endocrine Society — pedsendo.org
- Türk Pediatrik Endokrinoloji ve Diyabet Derneği — pediatrikendokrindiyabet.org
- ISPAD (Diyabet kılavuzları) — ispad.org
📅 12 Haftalık Hazırlık Planı
| Hafta | Konu | Hedef |
|---|---|---|
| 1-2 | Tip 1 DM + DKA + MODY | ISPAD 2022 + AID pompa |
| 3-4 | Büyüme + GH (Turner, Prader-Willi) | Long-acting GH güncel |
| 5 | Tiroid (KKHT, Hashimoto, Graves) | Tarama + tedavi algoritmaları |
| 6-7 | Puberte (erken/gecikmiş) + KAH | 21-OH eksikliği + GnRH agonisti |
| 8 | Adrenal (Cushing, Addison) | Tarama testleri |
| 9 | Obezite + Metabolik Sendrom | Setmelanotid, semaglutid |
| 10 | DSD + Hipofiz + Kalsiyum | DSD multidisipliner yaklaşım |
| 11 | Geçmiş YDUS + simülasyon | 200+ soru |
| 12 | Tekrar + zayıf konular | Son hatırlatma |
❓ FAQ
Hibrit kapalı devre pompa (AID) YDUS'ta sorulur mu?
ÖSYM yan dala özgü bir soru dağılımı yayımlamadığı için hangi konuların sorulacağı kesin bilinemez; sorular Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları ana dalının genel eğitim programı çerçevesinde hazırlanır. Hibrit kapalı devre pompalar (Tandem Control-IQ, Medtronic 780G, Omnipod 5) güncel Tip 1 diyabet yönetiminin parçasıdır; CGM entegrasyonunu, time-in-range hedefini (>%70, 70-180 mg/dL) ve pediatrik kullanım kriterlerini kavramsal düzeyde bilmek iyi bir hazırlıktır.
Long-acting GH (haftalık) çocuklarda kullanılıyor mu?
Lonapegsomatropin (Skytrofa) FDA 2021 onayı 1+ yaş GHD. Somapacitan (Sogroya) 2023 pediatrik GHD. Haftalık SC — günlük enjeksiyon yerine; uyum avantajı sağlaması beklenir. Türkiye'deki ruhsat durumu için güncel duyurulara bakın.
Yenidoğan diyabet hangi gen mutasyonu?
KCNJ11 ve ABCC8 (KATP kanal alt birimleri) en sık. Klinik kritik: bu hastalar SÜLFONİLÜRE'ye dramatik cevap verir (insülinden geçilebilir!). Genetik test mutlak şart.
Setmelanotid (Imcivree) ne için onaylı?
MC4R yolak monogenik obezite: POMC eksikliği, LEPR eksikliği, PCSK1 eksikliği, BBS (Bardet-Biedl). 2020 FDA onayı; BBS endikasyonu 2022. Kilo kaybı + açlık skoru azalma.
PTU mu metimazol mu — pediatrik Graves?
Metimazol 1. tercih. PTU karaciğer toksisitesi (FDA black box, fulminant hepatit). PTU sadece 1. trimester gebelik veya tirotoksik kriz. Pediatrikte ASLA PTU 1. tercih DEĞİL.
⚖️ YMYL Disclaimer
Bu içerik YDUS Çocuk Endokrinolojisi yan dal sınav hazırlığı amaçlı akademik rehberdir; klinik tedavi, ilaç dozajı, hasta bakımı, reçete yazma veya tanı tavsiyesi niteliği taşımaz. Klinik uygulamada güncel kılavuzlar (TPED, ESPE, ISPAD), Türkiye Farmakopesi ve yetkili hekim onayı esas alınmalıdır. Sınav bilgileri için ÖSYM resmi kılavuzunu doğrulayınız.
