YDUS Çocuk Nefrolojisi, Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları uzmanlarının girdiği 3 yıllık bir yan dal eğitimidir (1219 sayılı Kanun Ek-3). Bu yan dala Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları ana dalından girildiği için sınav, ÖSYM 2026-YDUS Başvuru Kılavuzu'na göre 60 soruluk, 80 dakikalık çoktan seçmeli sınavdır; sorular yan dala özgü değil, ana dalın genel eğitim programı çerçevesinde hazırlanır. Bu rehberde nefrotik sendromdan akut böbrek hasarına, hipertansiyondan diyaliz ve transplantasyon yönetimine, tübülopatilerden konjenital ürolojik anomalilere uzanan konu başlıklarının editoryal haritasını, IPNA (International Pediatric Nephrology Association), ESPN (European Society for Paediatric Nephrology), KDIGO ve Türk Pediatri Nefroloji Derneği gibi kaynak aileleri çerçevesinde çalışma notlarını ve 12 haftalık hazırlık planını bulacaksınız. Klinik doz ve protokol ayrıntıları bu yazıda yer almaz; güncel kılavuzların kendi sürümlerine başvurun.
📋 YDUS Çocuk Nefrolojisi 2026 Hızlı Bakış
- Sınav: 2 Mayıs 2026 (Cumartesi), saat 10.15, Ankara · Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları ana dalından girenler için 60 çoktan seçmeli soru / 80 dakika; açık uçlu bölüm yoktur (kılavuz md. 1.3)
- Puanlama: Net = doğru − yanlış/4 (4 yanlış 1 doğruyu götürür, 4Y=1D), 100 üzerinden YDUS puanına dönüştürülür; tercih için en az 45 puan gerekir (md. 4.2, 4.5)
- Ana Dal: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları (Pediatri) · Eğitim: 3 yıl yan dal (1219 sayılı Kanun Ek-3)
- ÖSYM yerleştirme verisi (genel kontenjan): 2026: 29 program, 72 kontenjan, 30 yerleşen, en küçük puan 45,83, en büyük puan 86,25 · 2025/2: 25 program, 28 kontenjan, 14 yerleşen, 50,42-68,75 · 2025/1: 26 program, 27 kontenjan, 23 yerleşen, 45,00-69,17
Kaynak: ÖSYM, YDUS Yerleştirme Sonuçlarına İlişkin En Küçük ve En Büyük Puanlar (yabancı uyruklu kontenjan hariç). En küçük ve en büyük puan, programlar arasındaki uç değerlerdir; kontenjanın bir kısmı boş kalabilir ve boş kalanlar ek yerleştirmede değerlendirilir.
📊 Konu Haritası (editoryal tahmin, resmî dağılım değildir)
ÖSYM yan dala özgü ayrı bir test hazırlamaz; sorular, adayın girdiği ana dalın (Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları) genel eğitim programı çerçevesinde hazırlanır (kılavuz md. 1.3). Aşağıdaki harita, bu yan dalın konu başlıklarını göreli ağırlıklarıyla gösteren editoryal bir çalışma planıdır; ÖSYM'nin yayımladığı bir soru dağılımı değildir.
| Konu | Göreli ağırlık (editoryal, %) |
|---|---|
| Nefrotik Sendrom + Glomerülonefrit | 17% |
| Akut Böbrek Hasarı (AKI) + KDIGO | 11% |
| Kronik Böbrek Hastalığı (KBY) + Üremik Sendrom | 11% |
| Pediatrik Hipertansiyon | 9% |
| İdrar Yolu Enfeksiyonları + VUR | 9% |
| Tübülopatiler (RTA, Bartter, Gitelman) | 8% |
| Diyaliz (HD + PD) + Transplantasyon | 11% |
| Kalıtsal Böbrek Hastalıkları (PKD, Alport) | 6% |
| HUS + Vaskülit (HSP) | 6% |
| Konjenital Üriner Anomaliler (CAKUT) | 6% |
| Sıvı-Elektrolit + Asit-Baz | 6% |
🎯 Konu Başlıkları ve Çalışma Notları
Aşağıdaki notlar konu başlıklarını ve kavramsal çerçeveyi özetler; ilaç dozu gibi tedavi parametreleri bilinçli olarak yazılmamıştır. Tanımlardaki tanı eşikleri sınav hazırlığı için bırakılmıştır. Tedavi değerleri için kaynak olarak güncel kılavuzun kendi sürümünü kullanın.
1. Nefrotik Sendrom + Glomerülonefrit
Nefrotik Sendrom Tanımı: Proteinüri >40 mg/m²/sa veya UPCR >2, hipoalbüminemi <2.5 g/dL, ödem, hiperlipidemi. Pediatrik (1-10 yaş): %85+ minimal change disease (MCD) — steroid duyarlı (SSNS — Steroid Sensitive). Tedavi: ilk atakta prednizolon, ardından kademeli azaltma (doz ve süre güncel kılavuza göre belirlenir). Relapsta steroid yeniden başlanır, remisyon sonrası alternatif gün rejimine geçilir. Steroid Direnci (SRNS): 4 hafta steroid sonrası remisyon yok. FSGS, MN, MesPGN. Genetik (NPHS1, NPHS2, WT1, ACTN4 vb.). Tedavi: kalsinörin inhibitörü (siklosporin, takrolimus), MMF, rituksimab, anti-CD20.
Glomerülonefrit: APSGN (poststreptokokal — en sık çocukluk akut GN). IgA nefropatisi (en sık primer glomerülopati global). Anti-GBM hastalığı, ANCA vaskülit, lupus nefriti (SLE). Hızlı progresif GN (RPGN) — biyopsi erken, immünsüpresyon (steroid + siklofosfamid/rituksimab).
2. Akut Böbrek Hasarı
KDIGO Pediatrik (pRIFLE): Risk-Injury-Failure-Loss-End-Stage. Yenidoğan: nKDIGO. Etyoloji: prerenal (hipovolemi en sık), intrarenal (sepsis ATN, NSAID/aminoglikozid, HUS), postrenal (obstrüksiyon). Yönetim: Sıvı dengeleme (overload kaçın), nefrotoksik durdur, AKI biyobelirteçleri (NGAL, KIM-1, IL-18). RRT Endikasyonları: AEIOU (Asit-baz, Elektrolit, İntoksikasyon, Overload, Üremi). CRRT pediatrikte tercih (intermittent yerine). 2024: Furosemide stress test (FST) — RRT öngörü.
3. Kronik Böbrek Hastalığı
5 evreli sınıflama (eGFR). Pediatrik etyoloji: %50 CAKUT (konjenital), %10 herediter, %30 GN/SRNS. Komplikasyon Yönetimi: Anemi (eritropoiesis stimulating ajan ESA + demir), CKD-MBD (vit D, kalsimimetik cinacalcet, sevelamer fosfat bağlayıcı), büyüme geriliği (rhGH), HT, asidoz (NaHCO3), hiperkalemi (potasyum bağlayıcı patiromer/Lokelma). 2024: Roxadustat HIF-PHI anemi tedavisi (yeni). Kostatif diyetler.
4. Pediatrik Hipertansiyon
AAP 2017 + ESH 2022 pediatrik HT kılavuzu. Tanım: 1-13 yaş — yaş+cinsiyet+boy persantili (95p+ HT). 13+ yaş yetişkin değerleri (≥130/80 HT). 24h ABPM altın standart. Etyoloji: Çocuk HT'sinde sekonder neden sık (renoparenkimal, RAS, koarktasyon). İlk Tedavi: Yaşam tarzı + ACEi/ARB (proteinüri varsa) veya CCB. Beta-bloker, tiazid 2. tercih. Acil HT: nicardipine, labetalol. Apparent treatment-resistant HT: Aldosterona endikasyonu, sekonder neden tarama.
5. UTI + VUR
UTI: Febril UTI <2 yaş E. coli >%80. Tedavi: oral sefiksim (doz güncel kılavuza göre belirlenir) veya IV ampirik (sepsis). USG ilk atak. VCUG tartışmalı — top-down (ilk DMSA, sonra lezyon → VCUG) vs eski bottom-up (her ilk atak VCUG). VUR Yönetimi: Grade I-V. Düşük grade konservatif + profilaktik antibiyotik (TMP-SMX). Yüksek grade — Deflux enjeksiyon, üreteroneostomi.
6. Tübülopatiler
- RTA (Renal Tubular Asidoz): Tip 1 (distal — Sjögren, otoimmün), Tip 2 (proksimal — Fanconi sendromu), Tip 4 (hiperkalemik). Tedavi: NaHCO3 replasman.
- Bartter Sendromu: Loop nephron defekti — hipokalemik metabolik alkaloz, hiperkalsiüri, normotansif. Furosemide-benzeri. Antenatal Bartter (NKCC2, ROMK).
- Gitelman Sendromu: Distal tübül (NCC) — hipokalemik metabolik alkaloz, hipomagnezemi, hipokalsiüri. Tiyazid-benzeri.
- Gordon (PHA-II): Hipertansiyon + hiperkalemi.
- Liddle: ENaC mutasyonu — pseudohyperaldosteronizm, HT.
- Diabetes Insipidus: Santral (vazopressin) vs nefrojenik (V2 reseptör/AQP2). Susuzluk testi + DDAVP.
7. Diyaliz + Transplantasyon
HD vs PD: Pediatrikte PD tercih (yenidoğan/küçük çocuk — vasküler erişim güçlüğü). HD — büyük çocuk, sürekli HD merkezi gerek. Komplikasyonlar: PD peritonitis (Stafilokok), HD vasküler erişim trombozu, kateter enfeksiyonu. Pediatrik Böbrek Transplantasyonu: Live donor preemptive (diyaliz öncesi) ideal. İmmünsüpresyon: tacrolimus + MMF + steroid. Akut rejeksiyon — biyopsi (Banff sınıflaması). Kronik allograft nefropatisi (CAN). EBV+ donor → EBV− alıcıda PTLD riski (rituksimab). 2024: Belatacept (CD80/86 inhibitörü) idame tedavi seçenek. Eşleştirilmiş böbrek değişimi (paired exchange) programları donör havuzunu genişletir.
8. Kalıtsal Böbrek
- Otozomal Resesif PKD (ARPKD): PKHD1. Yenidoğan/infant başlangıç. Karaciğer fibrozisi.
- Otozomal Dominant PKD (ADPKD): PKD1, PKD2. Erişkin başlangıç çoğunlukla. Tolvaptan — V2 antagonist progresyonu yavaşlatır.
- Alport Sendromu: Tip IV kollajen mutasyonu (COL4A3-5). X'e bağlı en sık. Hematüri + işitme kaybı + lentikonus. Tedavi: ACEi/ARB ile progresyonu yavaşlat. 2024: Bardoxolon metil faz 3.
- Sistinozis: CTNS mutasyonu, lizozomal sistin birikimi. Cysteamine (Cystagon, Procysbi).
- Nefronoftizi: Otozomal resesif (NPHP1-20+). Senior-Loken (NPHP+retina), Joubert (serebellum).
9. HUS + Vaskülit
HUS Klasik (D+): Shiga toksin E. coli O157:H7. Triad: hemolitik anemi + trombositopeni + AKI. Suportif tedavi (dializ gerekirse). Atipik HUS (D−): Komplemen düzenleyici defekt (CFH, CFI, MCP, C3, FB, ADAMTS13). Eculizumab (anti-C5) — yaşam kurtarıcı. HSP (Henoch-Schönlein, IgA Vaskülit): En sık çocukluk vasküliti. Tetrad: palpabıl purpura + artrit + karın ağrısı + glomerülonefrit. Tedavi: steroid (ağır vakada).
10. CAKUT
Konjenital Anomalies of Kidney and Urinary Tract — pediatrik KBY'nin %50'si. Renal hipoplazi/displazi, multikistik displazi, posterior üretral valv, UPJ obstrüksiyonu, VUR. Prenatal ultrason tarama. PAX2, HNF1B, GATA3 gibi gen mutasyonları. Multidisipliner: nefroloji + üroloji + radyoloji + genetik.
📚 Kaynaklar
- Avner's Pediatric Nephrology, 8. Baskı (2022) — Standart referans 2 cilt
- Brenner & Rector's The Kidney, 11. Baskı — Kapsamlı yetişkin+pediatrik
- KDIGO 2024 Klinik Kılavuzları — kdigo.org
- IPNA Klinik Pratik Önerileri — theipna.org
- ESPN Klinik Kılavuzları
- Türk Pediatri Nefroloji Derneği — tpnd.org
📅 12 Haftalık Hazırlık Planı
| Hafta | Konu |
|---|---|
| 1-2 | Nefrotik sendrom + GN (KDIGO 2024) |
| 3 | AKI + KDIGO + CRRT |
| 4 | KBY + üremik komplikasyonlar (anemi, MBD) |
| 5 | Pediatrik hipertansiyon (AAP 2017, ABPM) |
| 6 | UTI + VUR + üroloji konsültasyonu |
| 7 | Tübülopatiler (RTA, Bartter, Gitelman, DI) |
| 8-9 | Diyaliz + transplantasyon |
| 10 | Kalıtsal (PKD, Alport, sistinozis) + HUS + HSP + CAKUT |
| 11 | Geçmiş YDUS + simülasyon |
| 12 | Tekrar + zayıf konular |
❓ FAQ
Steroid dirençli nefrotik sendromda rituksimab ne zaman?
SRNS'de KDIGO 2024 — kalsinörin inhibitörü (siklosporin/takrolimus) 1. basamak. Cevap yok ise rituksimab düşünülür (doz ve aralık güncel kılavuza göre belirlenir). Genetik nefrotik (NPHS2 vb.) immünsüpresyona cevap vermez — destek+transplant.
Pediatrik HT kontrolünde 24h ABPM neden önemli?
Ofis HT — beyaz önlük etkisi (gerçek HT olmayabilir) veya maskelenmiş HT (uyurken yüksek). ABPM gece düşmeyenleri tespit eder (non-dipper — yüksek KVH risk). AAP 2017'de ABPM zorunlu hale geldi.
Atipik HUS'ta eculizumab ne kadar süre?
Yaşam boyu önerilen (genetik defekt sürer). Bazı çalışmalar 12-18 ay sonra kesimi tartışıyor — yakın izleme şart, nüks riski yüksek. C5b-9 (terminal kompleman) inhibisyonu — meningokok aşısı zorunlu.
Pediatrik PD vs HD seçimi?
PD avantajı: ev tabanlı, vasküler erişim gerek yok, sürekli (fizyolojik), yenidoğan/küçük çocukta tercih. HD avantajı: hızlı, akut durumda etkin, yüksek toksin klirens. Pediatrik renal replasman tedavisine sık olarak PD ile başlanır.
ADPKD'de tolvaptan ne zaman başlanır?
Risk altındaki hızlı progresif ADPKD (eGFR>25, böbrek hacmi büyük). Pediatrik ADPKD'de daha yeni ve sınırlı çalışma (DREAM çalışması). 12+ yaş kullanım — KCFT izleme şart (hepatotoksisite riski).
⚖️ YMYL Disclaimer
Bu içerik YDUS Çocuk Nefrolojisi yan dal sınav hazırlığı amaçlı akademik rehberdir; klinik tedavi, ilaç dozajı, hasta bakımı, reçete yazma veya tanı tavsiyesi niteliği taşımaz. Klinik uygulamada güncel kılavuzlar (KDIGO, IPNA, ESPN, AAP, Türk Pediatri Nefroloji Derneği), Türkiye Farmakopesi ve yetkili hekim onayı esas alınmalıdır. Sınav bilgileri için ÖSYM resmi kılavuzunu doğrulayınız.
