YDUS Çocuk Gastroenterolojisi, Hepatolojisi ve Beslenme, Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları uzmanlarının girdiği 3 yıllık bir yan dal eğitimidir (1219 sayılı Kanun Ek-3). Bu yan dala Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları ana dalından girildiği için sınav, ÖSYM 2026-YDUS Başvuru Kılavuzu'na göre 60 soruluk, 80 dakikalık çoktan seçmeli sınavdır; sorular yan dala özgü değil, ana dalın genel eğitim programı çerçevesinde hazırlanır. Bu rehberde inflamatuvar bağırsak hastalıklarından (IBD) çölyak hastalığına, eozinofilik özofajitten konjenital metabolik karaciğer hastalıklarına, beslenme bozukluklarından karaciğer transplantasyonuna uzanan konu başlıklarının editoryal haritasını, NASPGHAN, ESPGHAN, AASLD ve Türk Pediatrik Gastroenteroloji Derneği gibi kaynak aileleri çerçevesinde çalışma notlarını ve 12 haftalık hazırlık planını bulacaksınız. Klinik doz ve protokol ayrıntıları bu yazıda yer almaz; güncel kılavuzların kendi sürümlerine başvurun.
📋 YDUS Çocuk GIS-Hepatoloji 2026 Hızlı Bakış
- Sınav: 2 Mayıs 2026 (Cumartesi), saat 10.15, Ankara · Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları ana dalından girenler için 60 çoktan seçmeli soru / 80 dakika; açık uçlu bölüm yoktur (kılavuz md. 1.3)
- Puanlama: Net = doğru − yanlış/4 (4 yanlış 1 doğruyu götürür, 4Y=1D), 100 üzerinden YDUS puanına dönüştürülür; tercih için en az 45 puan gerekir (md. 4.2, 4.5)
- Ana Dal: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları (Pediatri) · Eğitim: 3 yıl yan dal (1219 sayılı Kanun Ek-3)
- ÖSYM yerleştirme verisi (genel kontenjan): 2026: 36 program, 62 kontenjan, 38 yerleşen, en küçük puan 45,83, en büyük puan 79,17 · 2025/2: 21 program, 25 kontenjan, 23 yerleşen, 47,92-77,08 · 2025/1: 31 program, 33 kontenjan, 34 yerleşen, 52,08-79,58
Kaynak: ÖSYM, YDUS Yerleştirme Sonuçlarına İlişkin En Küçük ve En Büyük Puanlar (yabancı uyruklu kontenjan hariç). En küçük ve en büyük puan, programlar arasındaki uç değerlerdir; kontenjanın bir kısmı boş kalabilir ve boş kalanlar ek yerleştirmede değerlendirilir.
📊 Konu Haritası (editoryal tahmin, resmî dağılım değildir)
ÖSYM yan dala özgü ayrı bir test hazırlamaz; sorular, adayın girdiği ana dalın (Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları) genel eğitim programı çerçevesinde hazırlanır (kılavuz md. 1.3). Aşağıdaki harita, bu yan dalın konu başlıklarını göreli ağırlıklarıyla gösteren editoryal bir çalışma planıdır; ÖSYM'nin yayımladığı bir soru dağılımı değildir. Yüzdeler yaklaşık göreli ağırlıklardır ve toplamı 100'ü tutmayabilir.
| Konu | Göreli ağırlık (editoryal, %) |
|---|---|
| İnflamatuvar Bağırsak Hastalıkları (Crohn+UC) | 14% |
| Çölyak Hastalığı + Eozinofilik Özofajit | 9% |
| GERH + Helicobacter Pylori + Peptik Ülser | 9% |
| Akut Diyare + Kronik İshal | 9% |
| Konstipasyon + Fonksiyonel GIS Hastalıkları | 6% |
| Pediatrik Hepatit (A/B/C/E + otoimmün) | 9% |
| Konjenital + Metabolik Karaciğer Hastalıkları | 11% |
| Karaciğer Yetmezliği + Transplantasyon | 8% |
| Pankreatit + Kistik Fibrozis GIS | 6% |
| Beslenme Bozuklukları (malnütrisyon, obezite) | 9% |
| Enteral + Parenteral Nutrisyon + KBS | 6% |
🎯 Konu Başlıkları ve Çalışma Notları
Aşağıdaki notlar konu başlıklarını ve kavramsal çerçeveyi özetler; ilaç dozu gibi tedavi parametreleri bilinçli olarak yazılmamıştır. Bu değerler için kaynak olarak güncel kılavuzun kendi sürümünü kullanın.
1. İnflamatuvar Bağırsak Hastalıkları
Çocukluk başlangıçlı IBD %25+ (very early-onset <6 yaş — VEO-IBD önemli, monogenik). Crohn: Skip lesions, transmural, granülom, fistül-perforasyon. PCDAI skor. Ülseratif Kolit: Kontinü mukozal, rektum başlangıç. PUCAI. Tedavi (PIBD-Net 2024):
- İndüksiyon: Crohn — eksklüzif enteral nutrisyon (EEN) 1. tercih (steroid kadar etkin); UC — steroid + 5-ASA
- İdame: Tiyopurinler (azatiyoprin, 6-MP), MTX
- Biyolojikler: Anti-TNF (infliximab, adalimumab) — ciddi vakada erken (top-down)
- Diğer biyolojikler: Vedolizumab (anti-α4β7), ustekinumab (anti-IL-12/23), risankizumab (IL-23)
- JAK inhibitörleri: Tofacitinib, upadacitinib (UC)
- S1P modülatörleri: Ozanimod (UC, yetişkin onayı pediatrik bekliyor)
VEO-IBD Genetik: IL-10/IL-10R, XIAP, FOXP3, NCF2. Erken HSCT bazılarında küratif.
2. Çölyak Hastalığı + EoE
Çölyak (Glüten Enteropatisi): ESPGHAN 2020 — anti-TG2 IgA >10× ULN + ikinci kan örneğinde anti-EMA pozitifliği → BİYOPSİ GEREKLİ DEĞİL (no-biopsy approach; semptomlu çocuklarda uygulanır, asemptomatiklerde aile ile ortak kararla uygulanabilir). HLA-DQ2/DQ8. Tedavi: ömür boyu glütensiz diyet. Refrakter çölyak nadir.
Eozinofilik Özofajit (EoE): Disfaji, gıda takılma, GERH benzeri. Endoskopi + biyopsi (≥15 eozinofil/HPF). Tedavi: PPI yüksek doz, eliminasyon diyeti (6-food, 4-food), topikal steroid (yutulan flutikazon, orodispersibl budesonid). 2024: Dupilumab (anti-IL-4Rα) FDA 2022 (12+ yaş) → 2024 (1+ yaş) onay. EoE'de yeni standart.
3. GERH + H. Pylori
Pediatrik GERH: NASPGHAN 2018 — bebek regürjitasyonu fizyolojik (1 yaşa kadar). Yaşam tarzı, pozisyon, kalın formula. Patolojik: ezofajit, beslenme reddi, kilo alamama. PPI (omeprazol, pantoprazol, esomeprazol) tedavi seçeneği. H. Pylori: Pediatrik test 6+ yaş genelde (semptomatik düşük endikasyon eşik). Üçlü tedavi: PPI + amoksisilin + klaritromisin (klaritromisin direnci sorunsa kombinasyon değişimi). Bismutlu dörtlü tedavi.
4. Akut + Kronik İshal
Akut Gastroenterit: Rotavirus (azaldı — aşı sonrası), norovirus, adenovirus. Bakteri (Salmonella, Shigella, Campylobacter, EIEC, ETEC). ORS 1. tedavi. Probiyotik (Lactobacillus rhamnosus GG, Saccharomyces boulardii) ek faydalı. Antibiyotik nadiren (sistemik enfeksiyon, immün yetersizlik). Kronik İshal: Çocuğun kronik ishali (toddler diarrhea — fonksiyonel), inek sütü protein alerjisi (CMPA), giardiasis, çölyak, IBD, KBS (kistik fibrozis), ekzokrin pankreas yetmezliği.
5. Konjenital ve Metabolik Karaciğer
- Biliyer Atrezi: Yenidoğan kolestaz. Kasai portoenterostomi <60 gün ideal. Sık karaciğer transplantasyonu.
- α1-Antitripsin Eksikliği: SERPINA1, ZZ fenotipi. Kolestatik+akciğer hastalığı.
- Wilson Hastalığı: ATP7B mutasyonu. Bakır birikimi (karaciğer + SSS). Düşük seruloplasmin, yüksek 24h üriner bakır. Penisilamin, trientin, çinko. 2024: Tetrathiomolybdate ALXN1840.
- Hemokromatozis: HFE (yetişkin), neonatal demir depo (gestasyonel alloimmün).
- Glikojen Depo Hastalıkları: Tip 1a (von Gierke — G6Pase), Tip 3 (debrancher), Tip 4 (brancher).
- Galaktozemi: GALT eksikliği. Yenidoğan tarama Türkiye'de var. Galaktoz kısıtlı diyet.
- İdrar Üre Siklus: OTC eksikliği (X'li). Hiperamonyemi acil.
- Otoimmün Hepatit: Tip 1 (ANA+ASMA), Tip 2 (anti-LKM1). Steroid + azatiyoprin.
- Primer Skleroz Kolanjit (PSC): Genelde IBD ile birlikte.
6. Hepatit Virüsleri
Hepatit B: Yenidoğan aşı + HBIG (HBsAg+ anneden). Tedavi: tenofovir, entekavir (oral). Hepatit C: DAA (Direct-Acting Antivirals) pediatrik onaylı (3+ yaş — sofosbuvir/velpatasvir). Kür mümkün. Maviret (glecaprevir/pibrentasvir) 3+ yaş onaylı. Hepatit A: Aşı Türkiye programı dahil. Hepatit E: Gebelik ölümcül (FHF).
7. Karaciğer Yetmezliği + Transplantasyon
Akut Karaciğer Yetmezliği (PALF): Hepatik ensefalopati zorunlu DEĞİL pediatrikte (yetişkinden farklı). Etyoloji: idiopatik %40+, viral, otoimmün, ilaç (asetaminofen), Wilson, metabolik. Tedavi: asetaminofen zehirlenmesinde NAC; asetaminofen dışı nedenlerde pediatrik çalışmalarda yarar gösterilememiştir. Transplant öncesi destek. Pediatrik Karaciğer Transplantasyonu: Living donor (sol lateral segment). İmmünsüpresyon: tacrolimus + steroid → MMF eklenebilir. 2024: Belatacept kullanımı pediatrik artıyor. Operatif teknolojiler.
8. Pankreatit
Akut Pankreatit: Atlanta sınıflaması pediatrikte INSPPIRE adapte. Etyoloji: travma, ilaç (valproat, asparaginase), hereditary (PRSS1, SPINK1, CFTR), idiopatik. Tedavi: agresif sıvı, analjezi, beslenme erken. Yeni: lipid emülsiyonu erken — eski oruç stratejisi terkedildi. Kronik Pankreatit: Pediatrikte hereditary sık. ERCP, total pankreatektomi+islet otoTransplant (TPIAT) refrakter ağrıda.
9. Beslenme + Malnütrisyon
Akut Malnütrisyon: WHO sınıflaması — kwashiorkor (protein-enerji), marasmus (kalori), miks. Z-skor (WHZ <-2 SD orta, <-3 ağır). RUTF (Ready-to-Use Therapeutic Food) Plumpy'Nut. Pediatrik Obezite: BMI ≥95p. Komplikasyonlar: insülin direnci, NAFLD/NASH, OSAS, dyslipidemia. 2024: Setmelanotid (MC4R yolak monogenik), semaglutid (Wegovy 12+ yaş), liraglutid (Saxenda 12+ yaş). NAFLD pediatrikte resmetirom (FDA 2024 yetişkin) — pediatrik araştırma.
10. Enteral + Parenteral Nutrisyon
Enteral 1. tercih ("if the gut works, use it"). Yöntemler: NGT, NGT-jejunal, gastrostomi (PEG, açık), jejunostomi. Kısa Bağırsak Sendromu (KBS): Yenidoğan NEC sonrası, gastroşizis sonrası. PN bağımlılığı + intestinal failure. Teduglutid (GLP-2 analoğu) — barsak adaptasyonunu artırır, PN gereksinimini azaltır. İntestinal transplantasyon refrakter PN bağımlılarında.
📚 Kaynaklar
- Walker's Pediatric Gastrointestinal Disease, 6. Baskı (2018) — Standart referans
- Suchy's Liver Disease in Children, 5. Baskı (2021)
- NASPGHAN Klinik Kılavuzları — naspghan.org
- ESPGHAN Klinik Önerileri — espghan.org
- AASLD Pediatrik Hepatoloji Kılavuzu
- Türk Pediatrik Gastroenteroloji Derneği
📅 12 Haftalık Hazırlık Planı
| Hafta | Konu |
|---|---|
| 1-2 | IBD pediatrik (Crohn+UC, biyolojikler, VEO-IBD) |
| 3 | Çölyak (ESPGHAN 2020) + EoE (dupilumab) |
| 4 | GERH + H. pylori + peptik ülser |
| 5 | Akut+kronik ishal + konstipasyon |
| 6-7 | Konjenital + metabolik karaciğer hastalıkları |
| 8 | Hepatit virüsleri + DAA pediatrik |
| 9 | Karaciğer yetmezliği + transplantasyon |
| 10 | Pankreatit + KBS + beslenme |
| 11 | Geçmiş YDUS + simülasyon |
| 12 | Tekrar + zayıf konular |
❓ FAQ
Pediatrik Crohn'da EEN nedir?
Eksklüzif Enteral Nutrisyon — 6-8 hafta boyunca yalnızca polimerik formula (oral veya NGT). Steroid kadar etkin remisyon, çocukta büyüme avantajı, mukozal iyileşme. ESPGHAN/PIBD-Net pediatrik Crohn induction 1. tercih.
Çölyak için biyopsisiz tanı kriterleri?
ESPGHAN 2020: anti-TG2 IgA >10× ULN + ikinci kan örneğinde anti-EMA pozitifliği → biyopsi gerekli DEĞİL; semptomlu çocuklarda uygulanır, asemptomatiklerde aile ile ortak kararla uygulanabilir. HLA-DQ2/DQ8 tanı için gerekli değildir. Bu kriterler karşılanmıyorsa (örneğin anti-TG2 IgA 10× ULN'nin altındaysa) biyopsi şarttır.
EoE'de dupilumab ne zaman?
Dupilumab (Dupixent) anti-IL-4Rα — FDA 2022 12+ yaş, 2024 1+ yaş onayı. PPI veya topikal steroid yetersiz EoE. Histolojik remisyon (eosinofil <6/HPF) %60+. Disfaji semptom düzelmesi.
Pediatrik HCV DAA kim tedavi alabilir?
3+ yaş tüm HCV pozitif çocuklar (2021+ DAA pediatrik onayları). Sofosbuvir/velpatasvir (Epclusa) — pangenotype. Glecaprevir/pibrentasvir (Maviret) — 3+ yaş. 8-12 hafta tedavi, kür oranı %95+. Türkiye'deki geri ödeme kapsamı için güncel Sosyal Güvenlik Kurumu duyurularına bakın.
Wilson hastalığında çinko vs penisilamin?
Penisilamin/trientin (şelatör) — semptomatik, hızlı bakır boşaltma, ama yan etki yoğun. Çinko (asetat/sülfat) — asemptomatik/idame, intestinal absorpsiyon engelleyerek. Yetişkin/büyük çocuk başlangıç şelatör → idame çinko. 2024: Tetrathiomolybdate ALXN1840 (faz 3) — daha güçlü, az yan etki.
⚖️ YMYL Disclaimer
Bu içerik YDUS Çocuk Gastroenterolojisi yan dal sınav hazırlığı amaçlı akademik rehberdir; klinik tedavi, ilaç dozajı, hasta bakımı, reçete yazma veya tanı tavsiyesi niteliği taşımaz. Klinik uygulamada güncel kılavuzlar (NASPGHAN, ESPGHAN, AASLD, Türk Pediatrik Gastroenteroloji Derneği), Türkiye Farmakopesi ve yetkili hekim onayı esas alınmalıdır. Sınav bilgileri için ÖSYM resmi kılavuzunu doğrulayınız.
