Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları, YDUS ile girilen bir yan dal değil, TUS ile girilen 4 yıllık bir uzmanlık ana dalıdır (ÖSYM 2026 TUS kılavuzu Tablo 7); 1219 sayılı Kanun eki çizelgeye göre Ruh Sağlığı ve Hastalıkları (Psikiyatri) uzmanları bu dalı 2 yılda tamamlayabilir. "YDUS Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı" adında bir sınav ya da yan dal yoktur. Bu yazıdaki konu başlıkları (nörogelişimsel bozukluklar, çocukluk depresyonu ve anksiyetesi, ergen intihar ve kendine zarar verme yönetimi, çocuk istismarı ve travma sonrası, yeme bozuklukları, psikofarmakoloji ve psikoterapi) alanın uzmanlık eğitimi müfredatını haritalar. Rehberde DSM-5-TR (2022), ICD-11, AACAP (American Academy of Child and Adolescent Psychiatry) ve Türk Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı Derneği kılavuzları ışığında konu başlıklarını ve 12 haftalık çalışma planını bulacaksınız.
📋 Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı 2026 Hızlı Bakış
- Giriş sınavı: TUS (2026: 15 Mart ve 23 Ağustos) · 200 soru (Temel Tıp 100 + Klinik Tıp 100) · 4 yanlış 1 doğruyu götürür · tercih için ilgili puanın en az 45 olması gerekir
- Statü: TUS ana dalı; Psikiyatrinin yan dalı ya da YDUS yan dalı değildir · Devlet hizmeti yükümlülüğüne başlamadan veya tamamlamadan girilebilir (3359 sayılı Kanun Ek 5)
- Eğitim: 4 yıl (ÖSYM 2026 TUS kılavuzu Tablo 7); Psikiyatri uzmanları için kanunda 2 yıl
- TUS 2026/1 (ÖSYM yerleştirme sonuçları): 102 kontenjan, 102 yerleşen; en küçük puan 46,73, en büyük puan 81,20
📊 Konu Haritası (Editoryal Ağırlık Tahmini)
| Konu | Soru | % |
|---|---|---|
| DEHB (Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu) | 12-15 | 14% |
| Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB) | 10-12 | 11% |
| Çocukluk+Ergen Depresyonu + İntihar | 10-12 | 11% |
| Anksiyete Bozuklukları (OKB, sosyal, ayrılık) | 8-10 | 9% |
| Travma+TSSB+Çocuk İstismarı | 8-10 | 9% |
| Yıkıcı Davranış Bozuklukları (ODD, CD) | 5-7 | 6% |
| Yeme Bozuklukları (AN, BN, ARFID) | 5-7 | 6% |
| Tik+Tourette + Pediatrik OKB | 5-7 | 6% |
| Pediatrik Bipolar + Erken Başlangıçlı Şizofreni | 5-7 | 6% |
| Madde Kullanımı + Davranışsal Bağımlılıklar | 5-7 | 6% |
| Psikofarmakoloji + Psikoterapi | 10-12 | 11% |
| Konsültasyon-Bağlantı + Acil Psikiyatri | 5-7 | 6% |
Not: Bu tablo ÖSYM'nin yayımladığı resmî bir konu-soru dağılımı değildir. TUS'ta Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı'na özgü ayrı bir test yoktur; sınav, Temel Tıp ve Klinik Tıp bölümlerinden oluşan 200 soruluk ortak testtir. Soru ve yüzde sütunları, uzmanlık eğitiminde konu başlıklarının göreli ağırlığına dair editoryal bir tahmindir.
🎯 Konu Detayları
1. DEHB (12-15 soru)
DSM-5-TR — 3 alt tip: dikkat eksikliği, hiperaktif-impulsif, kombine. Pediatrik prevalans %5-7. Tedavi: Psikoterapi (PMT — Parent Management Training, davranışçı) + farmakoterapi. Stimülanlar 1. tercih (etki %70-80): Metilfenidat (MPH — Concerta, Ritalin, Medikinet uzun salınımlı), lisdeksamfetamin (Vyvanse — pro-drug). Non-stimülanlar: Atomoksetin (NRI), guanfasin XR + klonidin XR (α2 agonist). Viloxazine (Qelbree 2021 — yeni). Komorbidite: Öğrenme bozukluğu %50, anksiyete %30, OKB, ODD, depresyon, tik. Yan Etki: İştah azalma + boy kazancı yavaşlama (uzun vadede catch-up), uyku, kardiyak (kontrendikasyon — yapısal kalp hastalığı).
2. Otizm Spektrum Bozukluğu (10-12 soru)
DSM-5-TR Level 1-3 (destek ihtiyacı). 2 ana alan: 1) sosyal iletişim+etkileşim eksikliği, 2) kısıtlanmış+tekrarlayıcı davranışlar+ilgiler. Prevalans %1-3 (artış — daha iyi tarama). Erken Tanı: M-CHAT-R/F 18-24 ay. ADOS-2 + ADI-R altın standart. AAP ve AAFP — 9, 18, 24 ay tarama önerir. Genetik: Tüberoz skleroz, fragile X, Rett, kromozom 16p11.2, vs. SHANK3. Müdahale: ABA (Applied Behavior Analysis), TEACCH, ESDM (Early Start Denver Model). Erken (<3 yaş) yoğun (20-40 saat/hafta) müdahale. Farmakoloji: İrritabilite/agresyona — risperidon (5+ yaş FDA), aripiprazol (6+ yaş). Selektif serotonin geri alım inhibitörü (SSRI) anksiyete/OKB için. 2024 Yenilikler: Balovaptan (V1a antagonisti) faz 3. Bumetanide (klorür dengeleyici) sosyal iletişimi düzeltici çalışmalar.
3. Çocuk-Ergen Depresyonu + İntihar (10-12 soru)
Pediatrik MDD prevalansı %2-3 (çocuk), %5-8 (ergen). DSM-5-TR çocuk: depresyon yerine irritabilite olabilir. Tedavi: CBT (Bilişsel Davranışçı Terapi) + IPT-A (Adolescent Interpersonal Therapy). Farmakoloji: Fluoksetin 8+ yaş FDA onayı. Esitalopram 12+ yaş. Sertralin TPS (DSM-5'te onaysız ama klinikte kullanım). Black Box (FDA 2004): SSRI <25 yaş intihar düşüncesi artışı (mutlak risk küçük) — yakın izleme şart. İntihar Risk Değerlendirme: C-SSRS (Columbia Suicide Severity Rating Scale), SAFE-T (Suicide Assessment Five-step Evaluation and Triage). Lethal yöntem önleme + güvenli ortam + acil destek. 2024: Esketamin (Spravato) ergen intihar düşüncesi acil müdahale FDA bekleniyor. Lityum mood stabilize + antisuisidal.
4. Anksiyete + OKB (8-10 soru)
- Ayrılık Anksiyete Bozukluğu: En sık çocukluk anksiyetesi (<12 yaş).
- Sosyal Anksiyete: Ergen başlangıç sık.
- Selektif Mutizm: Belirli ortamlarda konuşmama (genelde okulda). CBT + SSRI.
- Yaygın Anksiyete (GAD): 6+ ay endişe.
- OKB Pediatrik: Erken başlangıç (4-10 yaş) erkek baskın. PANDAS (Pediatric Autoimmune Neuropsychiatric Disorders Associated with Streptococcal infection) — A grubu strep + ani başlangıç OKB+tik. CBI (Cerebral B-cell Immunity) hipotezi. Antibiyotik+IVIG.
- Tedavi: CBT + ERP (Exposure and Response Prevention) altın standart. SSRI'lar ek (sertralin, fluvoksamin, fluoksetin).
5. Travma + TSSB + İstismar (8-10 soru)
Çocuk İstismarı 4 Tip: Fiziksel, cinsel, duygusal, ihmal. ÇİM (Çocuk İzlem Merkezi) — adli + tıbbi + psikolojik koordinasyon. 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu — bildirim mecburi. TSSB Tanı (DSM-5-TR): 6+ yaş yetişkin kriterleri benzer. <6 yaş özel (preschool) PTSD ölçütleri. Tedavi: TF-CBT (Trauma-Focused CBT) altın standart. EMDR ek seçenek. SSRI (sertralin, paroksetin yetişkin onayı, pediatrik off-label). Prazosin nightmares. ACE (Adverse Childhood Experiences): Çocukluk olumsuz yaşantıları yaşam boyu sağlık etki.
6. Yıkıcı Davranış (ODD, CD) (5-7 soru)
ODD (Karşı Olma Karşıt Gelme Bozukluğu): 4+ semptom 6+ ay. Negativist, anlaşmazlık. CD (Davranım Bozukluğu): Daha ağır — başkalarının haklarını ihlal, kuralları çiğneme. Erken başlangıç (<10 yaş) kötü prognoz. DMDD (Disruptive Mood Dysregulation Disorder): DSM-5'te yeni — 6-18 yaş kronik irritabilite + sıklı öfke patlaması (3+×/hafta), pediatrik bipolar over-diagnose'u önlemek için. Tedavi: Parent Management Training (PMT) + Multisystemic Therapy (MST). Risperidon agresyon eklenebilir.
7. Yeme Bozuklukları (5-7 soru)
Anoreksiya Nervoza (AN): Kısıtlayıcı vs binge-purge alt tip. BMI hedefi. Refeeding sendromu (hipofosfatemi+hipomagnezemi+tiamin eksikliği). Bulimia Nervoza (BN): Periyodik yeme atakları + kompansatuvar (kusma, laksatif). BED (Binge Eating Disorder): Kompansatuvar yok. ARFID (DSM-5 yeni): Yiyecek kaçınma — restrictive food intake. Body image bozukluğu YOK (AN'dan farklı). Tedavi: FBT (Family-Based Therapy / Maudsley) — pediatrik AN için altın standart. SSRI (fluoksetin BN'de). Olanzapin AN'de (kilo alımı). 2024: Lisdeksamfetamin (Vyvanse) BED için onaylı (yetişkin), pediatrik off-label.
8. Tik + Tourette (5-7 soru)
Geçici tik (1 yıl<), kronik motor/vokal (1+ yıl), Tourette (multi motor + 1+ vokal, 1+ yıl). DSM-5-TR. Eşlik: OKB %30-50, DEHB %50, anksiyete. Tedavi: CBIT (Comprehensive Behavioral Intervention for Tics) 1. tercih hafif-orta. Farmakoloji ciddi vakada: α2 agonist (klonidin, guanfasin) ilk basamak. Antipsikotik (aripiprazol, risperidon, haloperidol) refrakter. VMAT2 inhibitörleri (deutetrabenazin, valbenazin) — yeni Tourette onayı.
9. Pediatrik Bipolar + Erken Şizofreni (5-7 soru)
Pediatrik Bipolar: Tartışmalı — DSM-5'te DMDD eklenerek over-diagnose azaltıldı. Klasik bipolar I — tipik mani atağı (ergen başlangıç sık). Lityum, valproat, atypical antipsikotikler (risperidon, aripiprazol, kuetiapin, asenapin) — pediatrik onaylı. Erken Başlangıçlı Şizofreni: <13 yaş çok ender, 13-18 yaş sık. Daha kötü prognoz. Klozapin refrakter (pediatrik onayı bekleniyor — yetişkin onaylı + agranülositoz takip).
10. Madde Kullanımı (5-7 soru)
Ergende esrar, alkol en sık. CRAFFT tarama. Vape/e-sigara epidemisi. Davranışsal Bağımlılık: İnternet+oyun bağımlılığı (DSM-5'te research dependence area, ICD-11'de ayrı tanı). Tedavi: Multisystemic Therapy (MST), MET (Motivational Enhancement Therapy), CBT, family therapy. Naltrekson (alkol/opioid) ergen düşük doz.
11. Psikofarmakoloji Detay (10-12 soru)
Pediatrikte FDA onayları sınırlı (off-label sık). Antidepresanlar: Fluoksetin (MDD 8+, OKB 7+), sertralin (OKB 6+), esitalopram (MDD 12+). Antipsikotikler: Risperidon (irritabilite OSB 5+, bipolar 10+, şizofreni 13+), aripiprazol (irritabilite OSB 6+, bipolar 10+, şizofreni 13+, tik). Mood Stabilizers: Lityum (bipolar 7+ FDA), valproat (klinik off-label). Gen-psikiyatri (CYP2D6, CYP2C19) — atomoksetin metabolizması, SSRI yan etki.
📚 Kaynaklar
- Lewis's Child and Adolescent Psychiatry, 5. Baskı (2018) — Standart referans
- Kaplan & Sadock's Comprehensive Textbook of Psychiatry, 11. Baskı — Pediatrik bölümleri
- DSM-5-TR (2022)
- AACAP Practice Parameters — aacap.org
- Pediatric Psychopharmacology (Martin/Scahill/Charney)
- Türk Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı Derneği
📅 12 Haftalık Hazırlık Planı
| Hafta | Konu |
|---|---|
| 1-2 | DEHB (DSM-5-TR + farmakoloji + komorbidite) |
| 3 | OSB (M-CHAT, ADOS, müdahale, balovaptan) |
| 4 | Çocukluk+ergen depresyonu + intihar (C-SSRS) |
| 5 | Anksiyete + OKB + PANDAS |
| 6 | Travma + TSSB + çocuk istismarı (TF-CBT) |
| 7 | ODD + CD + DMDD + yeme bozuklukları (FBT) |
| 8 | Tik+Tourette + pediatrik bipolar + şizofreni |
| 9 | Madde kullanımı + davranışsal bağımlılık |
| 10 | Psikofarmakoloji + psikoterapi entegrasyonu |
| 11 | Geçmiş TUS soruları + simülasyon |
| 12 | Tekrar + zayıf konular |
❓ FAQ
Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı YDUS ile mi girilir?
Hayır. Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları, TUS ile girilen 4 yıllık bir uzmanlık ana dalıdır (ÖSYM 2026 TUS kılavuzu Tablo 7) ve Psikiyatrinin yan dalı değildir. 1219 sayılı Kanun eki çizelgeye göre Psikiyatri uzmanları bu dalı 2 yılda tamamlayabilir. ÖSYM yerleştirme verisine göre TUS 2026/1 döneminde 102 kontenjan açıldı ve 102 aday yerleşti.
Pediatrik MDD'de fluoksetin neden 1. tercih?
FDA pediatrik MDD onaylı tek SSRI fluoksetin (8+ yaş, 2003). Esitalopram 12+ yaş eklendi. Diğer SSRI'lar pediatrik MDD onayı yok (klinik kullanım off-label). TADS çalışması — fluoksetin + CBT en etkin kombinasyon.
DMDD ne için DSM-5'e eklendi?
Pediatrik bipolar bozukluk over-diagnose problemi (1995-2010 ABD'de %40+ artış). DMDD irritabilite+öfke patlamalı çocukların bipolar etiketleme riskinden korumak için 2013 DSM-5'e eklendi. Bipolar mani için DEFINITIVE atak gerekiyor.
PANDAS gerçek bir tanı mı?
Tartışmalı. PANDAS (1998 Swedo) — A grubu strep + ani başlangıç OKB/tik 3-13 yaş. PANS (Pediatric Acute-Onset Neuropsychiatric Syndrome) daha geniş tanım (2012). Bazı uzman antibiyotik+IVIG önerir, sistematik kanıt sınırlı. AACAP daha temkinli.
AN'da Maudsley FBT temel prensibi?
Aile yeniden besleme aktif rolü. 3 fazlı: 1) Aile besleme kontrolü (anti-pro-ana), 2) Kontrol gencin tarafına geçiş, 3) Sağlıklı kimlik gelişimi. Pediatrik AN için altın standart kanıt. Tek başına bireysel terapiden üstün.
Otizm farmakolojisinde risperidon ne için onaylı?
FDA 2006 — Otizm Spektrum Bozukluğunda IRRITABILITE (5-16 yaş). Aripiprazol 2009 — aynı endikasyon (6-17 yaş). NÖROBİLİŞSEL semptomlar (sosyal iletişim eksikliği) için onay YOK — ABA gibi davranışsal müdahale altın standart.
⚖️ YMYL Disclaimer
Bu içerik Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı uzmanlık yolu ve konu haritası amaçlı akademik rehberdir; klinik tedavi, ilaç dozajı, hasta bakımı, reçete yazma veya tanı tavsiyesi niteliği taşımaz. Klinik uygulamada güncel kılavuzlar (DSM-5-TR, AACAP, Türk Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı Derneği), Türkiye Farmakopesi ve yetkili hekim onayı esas alınmalıdır. Sınav bilgileri için ÖSYM resmi kılavuzunu doğrulayınız.
