Tıp fakültesini bitiren hekimin önünde birkaç yol açılır: pratisyen hekim olarak çalışmak, aile hekimliğine yönelmek, Tıpta Uzmanlık Eğitimi Giriş Sınavı (TUS) ile uzmanlık eğitimine başlamak ya da bu yolları kamu, üniversite veya özel hastane tercihiyle birleştirmek. Bu rehber, mezuniyetten sonraki bu yol ayrımına odaklanır. Tıp fakültesine giriş, tıp eğitimi ve yurt dışı seçenekleri için doktor olma rehberine bakabilirsiniz.
Kısa cevap: Uzmanlık eğitimi almadan çalışan tıp mezununa pratisyen hekim denir. Aile hekimliği hem TUS ile girilen üç yıllık bir uzmanlık dalıdır hem de birinci basamakta sözleşmeli çalışmanın adıdır; sözleşmeli aile hekimleri için SAHU (Sözleşmeli Aile Hekimliği Uzmanlık Eğitimi) adlı ayrı bir uzmanlık yolu vardır. Diğer uzmanlık dallarına TUS ile girilir; yan dallar ise ana dal uzmanlığından sonra yan dal sınavı olan YDUS ile açılır.
Hekim nedir, ne iş yapar?
Hekim; hastalıkları tanılayan, tedavi planlayan, koruyucu sağlık hizmeti veren ve gerektiğinde hastayı ilgili uzmana yönlendiren sağlık profesyonelidir. Tıp fakültesi altı yıl sürer ve mezuniyetle hekimlik unvanı kazanılır. Uzmanlık eğitimi almamış hekime pratisyen hekim, belirli bir dalda eğitim almış hekime uzman hekim denir. Mezun hekimin başlıca görevleri şunlardır:
- Hastayı muayene etmek, gerekli tetkikleri istemek ve tanı koymak
- Tedavi planlamak, reçete yazmak ve hastanın seyrini izlemek
- Kronik hastalıkların takibini ve aşılama gibi koruyucu hizmetleri yürütmek
- Acil durumda ilk müdahaleyi yapmak ve gerektiğinde hastayı sevk etmek
Hangi bölümler ve sınavlar?
Lisans: Tıp fakültesi 6 yıl sürer ve YKS'de SAY puan türüyle öğrenci alır. Taban puanı, başarı sırası ve kontenjan her yıl değiştiği için güncel verilere YKS bölümler sayfasından bakın.
Mezuniyet sonrası sınavlar ve süreçler:
- TUS: ÖSYM yılda iki kez yapar; ana dal uzmanlığına bu sınavla girilir. Sınavın yapısı için TUS rehberine bakabilirsiniz.
- YDUS (Tıpta Yan Dal Uzmanlık Eğitimi Giriş Sınavı): Yan dallara ana dal uzmanları girer.
- SAHU: Sözleşmeli aile hekimlerinin aile hekimliği uzmanlığına geçişi için Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü'nce yürütülen yerleştirme sürecidir; ayrı bir yazılı sınav yoktur.
- Yabancı dil: TUS'ta yabancı dil şartı sınava girişte değil, yerleştirme aşamasında aranır; YDUS'ta dil şartı yoktur. Ayrıntı ÖSYM kılavuzunda yazar.
- Kamu kadroları: Pratisyen ve uzman hekim alımlarının yöntemi ve şartları Sağlık Bakanlığı'nın resmî ilanlarında belirtilir.
Mezuniyetten sonra üç temel yol
Pratisyen hekimlik
Pratisyen hekim; aile sağlığı merkezi, devlet hastanesi, acil servis, 112 acil sağlık hizmetleri, özel sağlık kuruluşları ya da işyeri hekimliği gibi alanlarda çalışabilir. İşyeri hekimliği için ilgili sertifika eğitimi gerekir. Kimi hekim bu çalışma biçimini kalıcı bir kariyer olarak sürdürür; kimi ise çalışırken ya da bir süre ara vererek TUS'a hazırlanır.
Aile hekimliği: iki ayrı anlamı var
Aile hekimliği Türkiye'de iki farklı biçimde karşımıza çıkar. Birincisi uzmanlık dalıdır: TUS ile girilir, ana dal olarak üç yıl sürer ve mezuna aile hekimliği uzmanı unvanı verir. İkincisi görev biçimidir: 5258 sayılı Aile Hekimliği Kanunu kapsamında aile sağlığı merkezlerinde kayıtlı kişilere birinci basamak sağlık hizmeti sunan sözleşmeli aile hekimliğidir. Bu görev için gerekli koşullar ve boş kadrolar mevzuata ve Sağlık Bakanlığı duyurularına göre belirlenir.
Sözleşmeli aile hekimi olarak çalışanlar için SAHU yolu vardır. SAHU'da ayrı bir yazılı sınav yapılmaz; yerleştirme mevcut TUS puanına, kontenjana ve tercih sırasına göre yapılır. Hekim görevine devam ederek eğitim aldığı için süre, tam zamanlı üç yıllık yola göre daha uzundur. SAHU yalnızca sözleşmeli aile hekimlerine açıktır; aile hekimi olmayan pratisyen hekimler klasik TUS yolunu izler. Güncel şartlar ve takvim için SAHU rehberine bakın.
TUS ile uzmanlık
TUS ile girilen ana dal uzmanlığının süresi dala göre 3 ile 5 yıl arasında değişir; örneğin aile hekimliği 3, iç hastalıkları 4, genel cerrahi ve kardiyoloji 5 yıl sürer. Kardiyoloji gibi birçok alan yan dal değil, TUS ile girilen ana daldır. Yan dallar ana dal uzmanlığından sonra YDUS ile açılır ve 2 ya da 3 yıl sürer; örneğin çocuk kardiyolojisi, çocuk sağlığı ve hastalıkları uzmanlarının yan dalıdır. Eğitim süresince hekim, eğitim ve araştırma hastanesinde asistan, üniversite hastanesinde çoğunlukla araştırma görevlisi olarak çalışır.
Kamu ve özel sektörde çalışma alanları
Kamu hastanesi, üniversite hastanesi ve özel hastane arasındaki fark çoğunlukla eğitim imkânında, çalışma düzeninde ve ücret modelinde ortaya çıkar. Aşağıdaki tablo başlıca alanları özetler.
| Alan | Nasıl girilir | Not |
|---|---|---|
| Aile sağlığı merkezleri ve toplum sağlığı merkezleri | Sağlık Bakanlığı ilan ve duyuruları; aile hekimliği için sözleşme | Birinci basamak; kayıtlı kişilerin takibi ve koruyucu sağlık hizmeti |
| Devlet hastaneleri | Sağlık Bakanlığı ilan ve duyuruları | Poliklinik, acil ve servis hizmetleri; kadro ve ücret düzeni mevzuata göre belirlenir |
| Eğitim ve araştırma hastaneleri | Uzmanlık için TUS; uzman hekim alımı için Bakanlık ilanları | Uzmanlık eğitimi ve hasta bakımı birlikte yürür |
| Üniversite hastaneleri | Uzmanlık için TUS; akademik kadro için üniversite ilanı | Hasta bakımı, eğitim ve araştırma; öğretim üyeliğine giden yol |
| Özel hastaneler ve tıp merkezleri | Kurumun ilanı, görüşme ve sözleşme | Büyük hastane grupları (örneğin Acıbadem, Memorial) ve küçük kurumlar; ücret modeli sözleşmeye bağlıdır |
| İşyeri hekimliği | İlgili sertifika eğitimi; işyeri ya da ortak sağlık ve güvenlik birimiyle sözleşme | Çalışan sağlığı takibi |
| Yurt dışı | Diploma denkliği, dil yeterliği ve ülkenin lisans süreci | Ayrıntı için doktor olma rehberine bakın |
Devlet hizmet yükümlülüğü (DHY) nedir?
Devlet hizmet yükümlülüğü, 3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu'nun Ek 3. maddesine göre tabip, uzman tabip ve yan dal uzmanı için öngörülen zorunlu kamu hizmetidir; her eğitim için ayrı hesaplanır. Süre, görev yapılacak yerin gelişmişlik düzeyine göre 300 ile 600 gün arasında değişir: birinci grup (en gelişmiş) ilçe merkezlerinde 600 gün, altıncı gruba bağlı yerleşimlerde 300 gündür. Yani gelişmişlik arttıkça süre kısalmaz, tersine uzar.
Ana dal uzmanlığına DHY'yi tamamlamadan girilebilir. Yan dal ya da ikinci ana dal için ise DHY süresinin en az yarısının tamamlanmış olması gerekir. Kimlerin, ne zaman ve nerede yükümlü olacağı gibi güncel uygulama ayrıntılarını Sağlık Bakanlığı duyurularından teyit edin.
Maaş neye göre değişir?
Kamuda hekim maaşı branştan bağımsız olarak kadroya ve dereceye göre belirlenir. Temmuz 2026 katsayılarıyla bekâr bir hekimin temel net maaşı ve taban ek ödemesi şöyledir:
| Kadro | Temel net maaş (yaklaşık) | Taban ek ödeme (net, vergi dilimine göre) |
|---|---|---|
| Pratisyen tabip (6/2) | 94.600 TL | 20.039–28.496 TL |
| Asistan tabip (7/3) | 94.950 TL | 30.147–42.889 TL |
| Uzman tabip (3/2) | 103.250 TL | 39.901–56.739 TL |
Tutarlar Temmuz 2026 için, bekâr hekim ve eş ya da çocuk yardımı hariç hesaplanmıştır. Nöbet ücreti ve taban ek ödemenin üzerindeki performans (döner sermaye) payı ayrıca ödenir; tutarı kuruma ve göreve göre değişir. Asistan hekimin ayrıntılı hesabı için asistan doktor maaşı rehberine bakabilirsiniz.
Sözleşmeli aile hekiminin geliri memur maaş tablosundan ayrı, sözleşme ve mevzuata göre hesaplanır; bu rehberde rakam verilmez. Üniversitede, özel hastanede ve yurt dışında da gelir tek bir rakama bağlanamaz. Belirleyen başlıca etkenler şunlardır:
- Çalışma biçimi: kamu kadrosu, sözleşmeli aile hekimliği, üniversite ya da özel hastane
- Uzmanlık dalı, nöbet düzeni ve yapılan işlemlerin yoğunluğu
- Deneyim yılı, unvan, şehir ve kurumun konumu
- Özel sektörde sözleşmenin ücret modeli: sabit maaş, performansa bağlı pay ya da ikisinin karışımı
- Yabancı dil düzeyi; uluslararası hasta hizmetlerinde ve yurt dışında belirleyicidir
Yurt dışı seçeneği kısaca
Yurt dışında hekimlik yapmak isteyenler için her ülkenin kendi yolu vardır: Amerika Birleşik Devletleri'nde USMLE sınavları, Birleşik Krallık'ta PLAB sınavı ve General Medical Council (GMC) kaydı, Almanya'da diploma denkliği incelemesi, dil yeterliği ve gerektiğinde bilgi sınavının ardından verilen meslek ruhsatı (Approbation). Ortak nokta diploma denkliği, dil yeterliği ve ruhsat ya da lisans sürecidir. Şartlar ülkeye göre değişir ve sık güncellenir; ayrıntı için doktor olma rehberine bakabilirsiniz.
Adım adım yol haritası
- Yönünüzü belirleyin. İntörnlük (stajyer hekimlik) döneminde birinci basamağı, klinikleri ve akademik ortamı gözlemleyin.
- Uzmanlık isteyip istemediğinize karar verin. Dal seçerken nöbet düzeni ve çalışma temposu gibi ölçütleri tartın.
- TUS kılavuzunu takip edin. Tarihleri, başvuru koşullarını ve yabancı dil şartını ÖSYM'nin güncel kılavuzundan öğrenin.
- Çalışma planınızı kurun. Pratisyen hekim olarak çalışarak mı yoksa tam zamanlı hazırlanarak mı ilerleyeceğinize karar verin.
- Aile hekimliği yolunu netleştirin. Doğrudan TUS ile uzmanlık ya da sözleşmeli aile hekimliği ve ardından SAHU seçeneklerini karşılaştırın.
- Kurum türünü seçin. Kamu, üniversite ve özel hastanenin eğitim imkânını, ücret modelini ve çalışma düzenini karşılaştırın.
- DHY'yi hesaba katın. Uzmanlık ve yan dal kararlarınızı yükümlülük süresiyle birlikte planlayın.
- Gerekirse yurt dışını araştırın. Dil yeterliği ve denklik süreçleri zaman alır; erken başlayın.
Sık Sorulan Sorular
Pratisyen hekim ile uzman hekim arasındaki fark nedir?
Pratisyen hekim uzmanlık eğitimi almamış hekimdir; uzman hekim, TUS ile girdiği ana dal eğitimini tamamlamış hekimdir. Kamuda iki kadronun temel maaşı ve ek ödemeleri farklıdır; rakamlar maaş bölümündeki tabloda yer alır.
Aile hekimi olmak için uzmanlık şart mı?
Hayır. Aile hekimliği uzmanlığı TUS ile girilen üç yıllık bir eğitimdir; sözleşmeli aile hekimi olarak çalışmak ise ayrı bir yoldur. Koşullar ve boş kadrolar mevzuata ve Sağlık Bakanlığı duyurularına göre belirlenir.
SAHU nedir, kimler başvurabilir?
SAHU, sözleşmeli aile hekimlerinin aile hekimliği uzmanlığına geçişi için Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü'nce yürütülen yerleştirme sürecidir. Ayrı yazılı sınav yoktur; mevcut TUS puanı, kontenjan ve tercih sırası esas alınır. Yalnızca sözleşmeli aile hekimleri başvurabilir.
Devlet hizmet yükümlülüğü nedir?
DHY, 3359 sayılı Kanun'un Ek 3. maddesine göre tabip, uzman tabip ve yan dal uzmanı için öngörülen zorunlu kamu hizmetidir. Süre 300 ile 600 gün arasında değişir ve her eğitim için ayrı hesaplanır.
Kamu, üniversite ve özel hastane arasında nasıl karar verilir?
Karar; eğitim ve akademik hedefe, çalışma düzenine, gelir yapısına ve şehre bağlıdır. Uzmanlık için kurumun vaka çeşitliliğine ve nöbet düzenine, özel hastanede ise sözleşmedeki ücret modeline dikkat edin.
Hekim maaşı ne kadar?
Kamuda Temmuz 2026'da bekâr pratisyen tabibin temel neti yaklaşık 94.600 TL, asistan tabibin yaklaşık 94.950 TL, uzman tabibin yaklaşık 103.250 TL'dir; taban ek ödeme, nöbet ve döner sermaye payı ayrıca eklenir. Özel sektörde ve yurt dışında gelir çok değiştiği için tek bir rakam verilmez.
Bölüm ve sınav planınızı birlikte kurmak için koçluk sayfasına göz atabilirsiniz.
