Türkiye'de yargı, ilk derece mahkemelerinden yüksek mahkemelere uzanan kademeli bir yapıdır. Bu yapıyı hâkim ve savcıların yanında kâtipler, icra personeli ve uzman yardımcıları da ayakta tutar. Bu rehber kurumların görevlerini anlatır ve hâkim-savcılık dışında adalet hizmetinde çalışmanın yollarını gösterir.
Kısa cevap: Yargı; Anayasa Mahkemesi, adli ve idari yargı kolları, Sayıştay ve Hâkimler ve Savcılar Kurulu (HSK) gibi kurumlardan oluşur. Hâkim ve savcı olmak için hukuk fakültesi, HMGS (idari yargıda hukuk dışı mezunlar için İYÖS), ÖSYM yazılı sınavı ve mülakat gerekir. Zabıt ve icra kâtipliği Adalet Bakanlığı ilanıyla, icra müdür ve müdür yardımcılığı ise ÖSYM'nin ayrı sınavıyla alınır.
Yargı sistemi nedir, hangi kurumlardan oluşur?
Türk yargısı adli yargı, idari yargı ve Anayasa yargısı olmak üzere üç ana koldan oluşur. Adli yargı kişiler arasındaki hukuk uyuşmazlıklarına ve ceza davalarına, idari yargı vatandaşla idare arasındaki uyuşmazlıklara bakar. Anayasa yargısı ise kanunların Anayasa'ya uygunluğunu denetler. Kurumların görevleri kısaca şöyledir:
| Kurum | Ne yapar? |
|---|---|
| Anayasa Mahkemesi | Kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin Anayasa'ya uygunluğunu denetler, 2012'den beri bireysel başvuruları karara bağlar, siyasi parti kapatma davalarına bakar ve Yüce Divan sıfatıyla yargılama yapar |
| Yargıtay | Adli yargıda hukuk ve ceza davalarının temyiz mercisidir |
| Danıştay | İdari yargının en üst mahkemesidir; kanunla gösterilen bazı işlerde ilk ve son derece mahkemesi olarak da görev yapar |
| Sayıştay | TBMM adına kamu kaynaklarının kullanımını denetler ve hesap yargılaması yapar (6085 sayılı Sayıştay Kanunu) |
| Hâkimler ve Savcılar Kurulu (HSK) | Hâkim ve savcıların mesleğe kabul, atama, nakil, terfi ve disiplin işlerini yürütür; bir mahkeme değildir |
| Bölge adliye ve bölge idare mahkemeleri | İstinaf mahkemeleridir; ilk derece mahkemelerinin kararlarını inceler |
| İlk derece mahkemeleri | Dava ve işlerin ilk görüldüğü mahkemelerdir: asliye hukuk ve ceza, ağır ceza, aile, iş, ticaret, idare ve vergi mahkemeleri gibi |
Anayasa Mahkemesi, Yargıtay ve Danıştay üyeliklerine başvuruyla girilmez; bu üyelikler Anayasa'da ve kanunlarda yazılı seçim ve atama usulleriyle belirlenir.
Hangi bölümler ve sınavlar?
Hukuk fakültesi: Hâkim ve savcılığın temel koşulu hukuk fakültesini bitirmektir; fakülte 4 yıl sürer ve YKS'de EA puan türüyle öğrenci alır. Taban puanı, başarı sırası ve kontenjan her yıl değiştiği için güncel verilere YKS bölümler sayfasından ya da hukuk bölümü sayfasından bakın.
HMGS: Hukuk Mesleklerine Giriş Sınavı'nı ÖSYM uygular. HMGS'ye tabi olanlar için avukatlık stajının, noterlik stajının ve hâkim ve savcı yardımcılığı yazılı yarışma sınavının ön şartıdır. HMGS bir yerleştirme sınavı değildir; meslek ya da kontenjan bazlı taban puanı yoktur, tek eşik 70'tir. Ayrıntılar için HMGS rehberine bakabilirsiniz.
Hâkim ve savcı yardımcılığı: HMGS'yi geçenler ÖSYM'nin uyguladığı yazılı yarışma sınavına girer; başarılı olanlar Adalet Bakanlığı'nın mülakatına çağrılır. Kazananlar 3 yıl boyunca yardımcı olarak Türkiye Adalet Akademisi'nde eğitim görür ve adliyelerde görev yapar; ardından HSK kararıyla mesleğe kabul edilir. Sürecin ayrıntıları hâkim ve savcı olma rehberinde ve yardımcılık rehberinde anlatılır.
İYÖS: İdari yargıda, ilanda belirtilen bazı hukuk dışı bölümlerin mezunları HMGS yerine İdari Yargı Ön Sınavı'yla (İYÖS) başvurabilir. Kapsam için İYÖS sayfasına ve güncel ilana bakın.
Adliyede hâkim ve savcı dışında kimler çalışır?
Mahkemelerin ve icra dairelerinin işleyişi çok sayıda yardımcı personele dayanır. Alım şartlarını her zaman güncel ilan ve kılavuz belirler; aşağıdaki bilgiler genel çerçevedir.
Zabıt kâtibi
Zabıt kâtibi duruşmalarda tutanak tutar, dosya kayıtlarını ve yazışma işlerini yürütür. Alım Adalet Bakanlığı'nın ilanıyla yapılır; ilanda öğrenim düzeyi, KPSS puan türü ve diğer şartlar yazar. Süreç genellikle KPSS puanıyla başlar; ilanda belirtilen kadrolar için bilgisayarda metin yazma uygulaması ve sözlü sınav gibi aşamalar uygulanır. Ayrıntı için zabıt kâtipliği rehberine bakabilirsiniz.
İcra kâtibi
İcra kâtibi, icra ve iflas dairelerinde takip dosyalarının işlemlerini yürütür. Alımda KPSS puanı, bilgisayarda metin yazma uygulaması ve sözlü sınav aşamaları vardır. Sınav kuralları 2026'da yönetmelik değişikliğiyle yeniden düzenlendi; ayrıntıları icra personeli yönetmelik yazısında bulabilirsiniz.
Yazı işleri müdürü
Yazı işleri müdürü, mahkeme ya da savcılığın kalemini yöneten ve kâtiplerin işini düzenleyen kıdemli görevlidir. Adliyede kâtiplik gibi görevlerde yetişen personelin ilerleyebildiği bir basamak olarak görülür. Koşullar Adalet Bakanlığı'nın görevde yükselme mevzuatında ve duyurularında yer alır.
İcra müdürü ve müdür yardımcısı
İcra müdürü ve müdür yardımcısı, icra ve iflas dairesini yönetir. Bu kadrolar için ÖSYM, Adalet Bakanlığı adına ayrı bir yazılı sınav uygular ve KPSS puanı aranmaz. Yazılıda başarılı olanlar Bakanlığın sözlü sınavına çağrılır. Önceki sınav kılavuzlarında hukuk fakültesi ile adalet önlisans programlarının mezunları sayılmıştır; sınav her yıl yapılmaz. İcra ve iflas müdürlüğünü diğer adalet kadrolarıyla birlikte noterlik, tapu ve icra müdürlüğü rehberinde da bulabilirsiniz.
Sayıştay denetçi yardımcılığı ve diğer uzman yardımcılıkları
Sayıştay denetçi yardımcılığı, kamu kaynaklarının denetimine yönelik bir kariyerdir. 2026 ilanında KPSS puanı istenmemektedir; sınav ÖSYM'nin uyguladığı eleme sınavı, ardından yazılı sınav ve mülakat olmak üzere üç aşamalıdır. Öğrenim şartı hukuk, siyasal bilgiler, iktisat, işletme ve iktisadi ve idari bilimler fakülteleridir. Ayrıntı için Sayıştay denetçi yardımcılığı rehberine bakabilirsiniz.
Bakanlıkların ve diğer kamu kurumlarının uzman yardımcılığı alımlarında ise genellikle KPSS A grubu puanı ve kurumun kendi yazılı ve sözlü sınavı aranır; ilan açılıp açılmayacağı kuruma ve yıla bağlıdır.
Kamu ve özel sektörde çalışma alanları
| Alan | Nasıl girilir | Not |
|---|---|---|
| Hâkimlik ve savcılık (adli yargı) | HMGS, ÖSYM yazılı yarışma sınavı, mülakat ve yardımcılık | Hukuk ve ceza mahkemeleri, soruşturma ve iddia |
| İdari yargı hâkimliği | HMGS ya da hukuk dışı bölümler için İYÖS; yazılı sınav ve mülakat | İdare ve vergi mahkemeleri |
| Yüksek yargı (Yargıtay, Danıştay, Anayasa Mahkemesi) | Başvuruyla değil; Anayasa ve kanunlardaki seçim ve atama usulleriyle | Tetkik hâkimliği gibi görevlere hâkimlik içinden geçilir |
| Zabıt ve icra kâtipliği | Adalet Bakanlığı ilanı; KPSS puanı, uygulama ve sözlü sınav | Öğrenim şartı ilanda yazar |
| İcra müdürü ve müdür yardımcısı | ÖSYM'nin ayrı sınavı ve Bakanlık sözlüsü; KPSS aranmaz | Sınav her yıl yapılmaz |
| Yazı işleri müdürlüğü | Genellikle adliye personelinin görevde yükselme yolu | Koşullar Bakanlık mevzuatında yazar |
| Sayıştay denetçi yardımcılığı | ÖSYM eleme sınavı, yazılı ve mülakat; 2026 ilanında KPSS aranmıyor | Fakülte şartı ilanda yazar |
| Uzman yardımcılığı (diğer kurumlar) | Kurum ilanı; genellikle KPSS A grubu ve kurumun sınavı | İlan açılması kuruma ve yıla bağlıdır |
| Avukatlık, noterlik, arabuluculuk | Avukatlık ve noterlikte HMGS ve 1 yıl staj; arabuluculukta kıdem, eğitim ve Bakanlık sınavı | Yargıyı dışarıdan tamamlayan hukuk meslekleri |
Maaş neye göre değişir?
Hâkim ve savcı aylıkları derece ve kademeye göre hesaplanır; Adalet Bakanlığı ve HSK maaş tablosu yayımlamaz. Basın hesaplamalarına göre hâkim ve savcı yardımcısının aylığı Temmuz 2026'da yaklaşık 110.567 TL'dir; bu tutar resmî bir kaynaktan değil, basın hesaplamasından alınmıştır. 8. derece 1. kademedeki hâkim ve savcının neti ise Temmuz 2026 memur katsayılarıyla yaklaşık 138.750 TL olarak hesaplanır (bekâr, eş ve çocuk yardımı hariç).
Yüksek yargı üyeliği ve başkanlık gibi üst görevlerde makam ve görev tazminatı, kıdem ve dereceye göre değişen tutarlar söz konusudur; bu nedenle rakam verilmez. Sayıştay da ücret tablosu yayımlamaz; denetçi yardımcılarının mali hakları mevzuatta hâkim ve savcı yardımcılarınınkine benzer esaslarla düzenlenmiştir.
Kâtiplik gibi adliye kadrolarında aylık, kadronun statüsüne ve öğrenim düzeyine göre belirlenir. Genel memur kadrolarında giriş neti Temmuz 2026'da lise için yaklaşık 67.100 TL, önlisans ve lisans için yaklaşık 67.200 TL'dir (bekâr, eş ve çocuk yardımı hariç); ayrıntı için memur maaşı rehberine bakın. İcra müdürü ve müdür yardımcısı için ayrıca rakam vermiyoruz. Bu kadrolarda aylığı belirleyen başlıca etkenler şunlardır:
- Kadro türü ve statü
- Öğrenim düzeyi, derece ve kademe (kıdem)
- Görev yeri ve göreve bağlı ek ödemeler
Adım adım yol haritası
- Hedef kadroyu belirleyin. Hâkim-savcılık, kâtiplik, icra müdürlüğü, denetçi yardımcılığı ve avukatlık yollarının farkını öğrenin.
- Öğrenim yolunuzu seçin. Hukuk fakültesi için EA puan türüne hazırlanın; Adalet ve Mahkeme Büro Hizmetleri gibi önlisans programları ise TYT puanıyla öğrenci alır.
- Sınavı belirleyin ve ilanları izleyin. Hâkim-savcılık için HMGS ya da İYÖS, kâtiplik için KPSS, icra müdür yardımcılığı için ÖSYM'nin ayrı sınavı, Sayıştay için eleme sınavı gerekir. Yaş, öğrenim ve diğer şartlar ilanda yazar; resmî duyuruları takip edin.
- Sınav kapsamına göre hazırlanın. Hukuk dalları, icra ve iflas mevzuatı, genel yetenek ve genel kültür, kâtiplikte bilgisayarda metin yazma gibi kapsamı kılavuzdan öğrenin; sözlü sınav için mevzuat bilgisi ve ifade becerinizi geliştirin.
- Eğitim ve yetişme sürecini tamamlayın. Yardımcılık ve staj gibi dönemlerin sonunda kadroya ya da mesleğe kabul edilirsiniz.
- Alternatifleri açık tutun. Bir sınavda başarısız olursanız avukatlık, noterlik, arabuluculuk ya da başka bir kamu kadrosu için hazırlığa devam edin. Avukatlık ve noterlik için avukat olma rehberine bakabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Yargıtay ile Danıştay arasındaki fark nedir?
Yargıtay adli yargının, yani hukuk ve ceza davalarının, temyiz mercisidir. Danıştay ise idari yargının, yani vatandaş ile idare arasındaki uyuşmazlıkların, en üst mahkemesidir. İkisinin de üyeliği başvuruyla değil, Anayasa ve kanunlardaki usullerle belirlenir.
Zabıt kâtibi olmak için KPSS gerekir mi?
Zabıt kâtipliği alımları Adalet Bakanlığı'nın ilanıyla yapılır ve süreç genellikle KPSS puanıyla başlar. İlanda öğrenim düzeyi, puan türü ve uygulama ile sözlü sınav gibi aşamalar yazılıdır. Güncel şartlar için ilanı esas alın.
İcra müdür yardımcılığı için KPSS gerekir mi?
Hayır. İcra müdür ve müdür yardımcılığı için ÖSYM, Adalet Bakanlığı adına ayrı bir yazılı sınav uygular ve KPSS puanı aranmaz. Yazılıda başarılı olanlar Bakanlığın sözlü sınavına çağrılır. İcra kâtipliğinde ise KPSS puanı kullanılır.
Sayıştay denetçi yardımcılığı hâkimlik midir?
Hayır. Sayıştay denetçi yardımcılığı hâkim ve savcılık yolundan ayrı bir kariyerdir ve alım Sayıştay'ın kendi ilanıyla yapılır. 2026 ilanında KPSS puanı istenmiyor; sınav ÖSYM eleme sınavı, yazılı sınav ve mülakattan oluşuyor.
Hukuk fakültesi mezunu olmayan biri yargıda çalışabilir mi?
Evet, ancak hâkimlik ve savcılık dışındaki yollardan. Adli yargı hâkimliği için hukuk fakültesi mezunu olmak gerekir; idari yargıda ilanda belirtilen bazı hukuk dışı bölümlerin mezunları İYÖS ile başvurabilir. Kâtiplik ve diğer adliye kadrolarında öğrenim şartı ilanda yazar; Adalet ve Mahkeme Büro Hizmetleri gibi önlisans programları bu kadrolara hazırlayabilir.
Bölüm ve sınav planınızı birlikte kurmak için koçluk sayfasına göz atabilirsiniz.
