Bir uçağın zamanında ve güvenle havalanması için pilot ve kabin ekibinin yanında yerde çalışan çok daha geniş bir ekip gerekir: bakım teknisyenleri, yer hizmetleri personeli, operasyon kontrol çalışanları, kargo ve planlama birimleri ile kurumsal ekipler. Bu rehber, pilotluk ve kabin memurluğu dışındaki bu görevlere giden yolları, ilgili ön lisans ve lisans programlarını ve Sivil Havacılık Genel Müdürlüğünün (SHGM) bakım lisansına dair genel çerçeveyi anlatır. Havacılığa ilgi duyup uçuş ekibi dışındaki yolları öğrenmek isteyenler için hazırlanmıştır; bakım lisansı bilgileri SHGM'nin internet sitesine dayanır.
Kısa cevap: Uçak bakımı yapıp ilgili belgeyi imzalayabilmek için SHGM'nin hava aracı bakım teknisyeni lisansı gerekir. SHGM lisans kategorilerini A, B1, B2 ve C olarak sıralar; lisans sahibinin, bakım çıkış sertifikasını imzalayacağı uçağın tip eğitimini (belirli bir uçak tipine özgü eğitim) almış olması gerekir. Uçak Teknolojisi ya da Uçak Bakım ve Onarım gibi programlar bu alana hazırlar ama tek başına lisans anlamına gelmez; yer hizmetleri, operasyon kontrol, kargo, planlama ve kurumsal görevlerde ise işe giriş şirketin ilanına bağlıdır.
Pilotluk ve kabin memurluğu ayrı rehberlerde anlatılıyor: pilot olma rehberi ve pilot ve kabin memuru rehberi. Havalimanı işletmeciliği, hava trafik ve güvenlik tarafı için havalimanı kariyer rehberine bakabilirsiniz.
Havayolunda yerdeki görevler nedir, kim ne iş yapar?
- Uçak bakım teknisyeni: SHGM'ye göre hafif, döner kanatlı ya da büyük hava araçlarına bakım yapmak üzere lisanslanan meslek grubudur. Gövde yapılarının, motorların, elektronik ve aviyonik (haberleşme, seyrüsefer ve kontrol elektroniği) sistemlerin muayenesi, bakımı ve onarımı işin kapsamındadır. Uçuşlar arasındaki kontrol ve arıza giderme işine genel olarak hat bakım, uçağın hangara alınarak yapıldığı kapsamlı bakıma üs bakım denir.
- Bakım planlama: Uçağın bakım programını hazırlayan ve bakım zamanlarını, kayıtlarını takip eden birimlerdir. SHGM bu işi yapan sürekli uçuşa elverişlilik yönetimi kuruluşlarını da yetkilendirir.
- Yer hizmetleri: SHGM'nin yetkilendirdiği yer hizmetleri kuruluşları yolcu hizmetleri, rampa, yük kontrolü ve haberleşme, kargo ve posta, uçuş operasyon, ikram servisi ve uçak hat bakım gibi hizmetleri yürütür. Check-in (yolcu kayıt işlemleri), kapı, bagaj ve uçağın yanındaki rampa (saha) işleri bu gruptadır.
- Operasyon kontrol (uçuş harekât): Uçuş harekât uzmanı, SHGM'nin tanımıyla uçuşların emniyetle yapılması için gerekli planlamaları hazırlar ve uçuş boyunca takip eder. Uçuş ekibini bilgilendirir, yakıt, bagaj ve kargo yüklemesini izler, kabin ekibi ve teknisyenlerle koordinasyon kurar. Görev SHGM tarafından lisanslanır ve vardiyalı çalışmayı gerektirir.
- Kargo: Yük kabulü, depolama, yükleme, belgeleme ve güvenlik kontrolleri işin parçasıdır. Hava kargo acentalarının güvenlik uygulamaları SHGM'nin hava kargo ve posta güvenliği talimatı çerçevesinde yetkilendirilir; tehlikeli madde kuralları da önemlidir.
- Planlama ve kurumsal roller: Mürettebat çizelgesi, uçuş ve ağ planlaması, kapasite ve gelir yönetimi veriyle çalışan birimlerdir. İnsan kaynakları, finans, satış ve pazarlama, hukuk, satın alma, bilgi teknolojileri ile kalite ve emniyet yönetimi de her havayolunda bulunur.
Hangi bölümler ve sınavlar?
SHGM bakım lisansı: SHGM'nin sayfasına göre bir hava aracının bakımını yapıp ilgili belgeyi imzalayabilmek için SHGM'den hava aracı bakım teknisyeni lisansı almak gerekir. Sayfada dört kategori sıralanır: A (hat bakım mekanik teknisyeni), B1 (hava aracı bakım teknisyeni, mekanik), B2 (hava aracı bakım teknisyeni, aviyonik) ve C (hava aracı üs bakım mühendisi veya teknisyeni). Lisans sahibi, bakım çıkış sertifikasını imzalayacağı uçağın tip eğitimini almış olmalı ve bu uçak tipi lisansında yazılı olmalıdır.
Eğitim ve şartlar: Sınav, eğitim ve deneyim şartları SHGM'nin bakım lisansı mevzuatında belirlendiği için burada süre ya da sayı vermiyoruz. SHGM bakım teknisyenlerini yetiştiren eğitim kuruluşlarını da yetkilendirir; eğitim almadan önce kuruluşun yetkisini teyit edin.
Ön lisans (2 yıl, TYT): YKS bölüm verisinde Uçak Teknolojisi, Havacılık Elektroniği Teknolojileri ve Hava Aracı İmalat Teknolojileri gibi teknik programlar bulunur. Yer ve operasyon tarafı için Sivil Hava Ulaştırma İşletmeciliği, Uçuş Harekat Yöneticiliği ve Hava Lojistiği programları vardır.
Lisans (4 yıl): SAY puan türüyle Uçak Bakım ve Onarım, Uçak Gövde ve Motor Bakımı, Uçak Elektrik ve Elektroniği, Havacılık Elektrik ve Elektroniği, Uçak Mühendisliği ile Havacılık ve Uzay Mühendisliği programları bulunur. Havacılık Yönetimi, Lojistik Yönetimi ve Uluslararası Ticaret ve Lojistik EA puan türüyle öğrenci alır. Bu programlardan mezun olmak tek başına SHGM lisansı anlamına gelmez; lisans için aranan şartlar ayrıca tamamlanır.
DGS ile geçiş: Makine, Resim ve Konstrüksiyon, Mekatronik ya da Otomotiv Teknolojisi gibi teknik ön lisans programlarının mezunları, ÖSYM'nin Dikey Geçiş Sınavı (DGS) tablosunda yer aldığı ölçüde Uçak Bakım ve Onarım, Uçak Gövde ve Motor Bakımı ya da Havacılık Elektrik ve Elektroniği gibi lisans programlarına geçebilir. Geçilebilecek bölümler her yıl DGS kılavuzunda yazar.
Dil ve kamu sınavları: Bakım kılavuzları ve teknik kayıtlar çoğunlukla İngilizce olduğu için dil bilgisi önemlidir. Havayolları ve özel bakım kuruluşları kendi başvuru ve mülakat süreçlerini uygular. SHGM ve Devlet Hava Meydanları İşletmesi (DHMİ) gibi kamu kurumları ise kendi ilanlarıyla personel alır; seçme yöntemi ilanda yazar ve Kamu Personel Seçme Sınavı (KPSS) ya da kurumun kendi sınavı olabilir. Taban puanı, başarı sırası ve kontenjan her yıl değiştiği için güncel verilere YKS bölümler sayfasından bakın.
Kamu ve özel sektörde çalışma alanları
| Alan | Nasıl girilir | Not |
|---|---|---|
| Havayollarının bakım birimleri ve bağımsız bakım kuruluşları | Kuruluşun ilanı; teknisyen için SHGM lisansı ya da lisansa giden eğitim ve deneyim süreci | Hat ve üs bakımı; vardiyalı çalışma ve tip eğitimleri olağandır |
| Bakım planlama ve uçuşa elverişlilik birimleri | Şirket ilanı; havacılık, mühendislik ya da teknik eğitim | Bakım programı, kayıtlar ve takip işleri |
| Yer hizmetleri şirketleri | Şirket ilanı; göreve özgü eğitim ve belgeler | Yolcu, bagaj, rampa, kargo ve posta işleri |
| Havayolu operasyon kontrol merkezi | Şirket ilanı; uçuş harekât alanında SHGM yeterliği | Uçuş planlama ve takip; gece, hafta sonu ve bayram çalışması |
| Hava kargo ve lojistik | Şirket ilanı; Hava Lojistiği, lojistik ya da işletme eğitimi | Yük kabulü, belgeleme, güvenlik ve tehlikeli madde kuralları |
| Planlama ve kurumsal birimler | Şirket ilanı; işletme, mühendislik, hukuk, bilişim gibi bölümler | Havacılığa özgü bilgi çoğu zaman işe girişte öğrenilir |
| SHGM ve DHMİ gibi kamu kurumları | Kurum ilanı; KPSS ya da kurumun kendi sınavı | Düzenleme, denetim, hava sahası ve havalimanı hizmetleri |
| Yurt dışı | Lisansın tanınması ya da dönüştürülmesi, dil yeterliği, çalışma izni | Ülkenin havacılık otoritesinin şartları geçerlidir |
Maaş neye göre değişir?
Havayolu ve bakım sektörünün büyük bölümü özel sektördür; herkes için geçerli tek bir ücret tablosu yoktur. Kamuda memur kadrosuna atanan mühendislerin giriş neti yaklaşık 94.000 TL, genel memur kadrosunda ön lisans ve lisans mezunlarının giriş neti yaklaşık 67.200 TL'dir (Temmuz 2026, bekâr; eş ve çocuk yardımı hariç). Derece ve kademe ilerledikçe artar. Memur kadrosunda olmayan kurumlarda ücret kurumun kendi mevzuatına göre belirlenir.
Özel sektör, serbest çalışma ve yurt dışı için rakam vermiyoruz. Belirleyen başlıca etkenler şunlardır:
- İşverenin türü: havayolu, bağımsız bakım kuruluşu, yer hizmetleri ya da kargo şirketi
- Pozisyon ve yetki: lisans kategorisi, yetkili olunan uçak tipleri ve sorumluluk düzeyi
- Deneyim, sahip olunan belge ve lisanslar ile yabancı dil
- Vardiya düzeni, gece ve hafta sonu çalışması, fazla mesai
- Çalışılan havalimanı ve şehir
- Yemek ve ulaşım gibi yan haklar
- Yurt dışında görev ülkesi, vergi düzeni ve çalışma izni
Adım adım yol haritası
- Görev grubunu seçin. Bakım teknisyenliği, yer hizmetleri, operasyon kontrol, kargo, planlama ya da kurumsal görevlerden hangisinin size uyduğunu belirleyin.
- Eğitim yolunuzu seçin. TYT ile ön lisans, SAY ya da EA ile lisans programlarını karşılaştırın; teknik bir ön lisans mezunuysanız DGS yolunu da düşünün.
- Eğitim kuruluşunun SHGM yetkisini teyit edin. Bakım teknisyeni yetiştiren kuruluşun yetkili olup olmadığını kayıttan önce yazılı olarak sorun.
- İngilizcenizi geliştirin. Teknik kılavuzları ve kayıtları rahatça okuyabilecek düzeye gelin.
- Staj yapın. Bakım hangarında, yer hizmetleri şirketinde ya da operasyon merkezinde staj imkânlarını araştırın.
- Lisans şartlarını planlayın. SHGM'nin güncel eğitim, sınav ve deneyim şartlarını okuyun; mekanik (B1) mi aviyonik (B2) mi hedeflediğinize karar verin.
- İlk işe girin ve tip eğitimini alın. Çalışacağınız uçak tipi için gereken eğitim çoğu zaman işveren aracılığıyla planlanır; yetkiniz lisansınıza işlenir.
- Uzmanlaşın. Deneyim kazandıkça üs bakım, bakım planlama, kalite, eğitmenlik ya da yönetim görevlerine yönelebilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Uçak bakım teknisyeni olmak için hangi bölüm okunmalı?
Uçak Teknolojisi, Havacılık Elektroniği Teknolojileri, Uçak Bakım ve Onarım ve Uçak Gövde ve Motor Bakımı gibi programlar bu alana yöneliktir. Ancak bakım yapıp belgeyi imzalamak için SHGM lisansı gerekir; bölüm mezuniyeti tek başına bu lisansı vermez. Eğitim, sınav ve deneyim şartlarını SHGM mevzuatından ve yetkili eğitim kuruluşundan teyit edin.
SHGM hava aracı bakım lisansında hangi kategoriler var?
SHGM'nin sayfasında A (hat bakım mekanik teknisyeni), B1 (mekanik), B2 (aviyonik) ve C (üs bakım mühendisi veya teknisyeni) kategorileri yer alır. Genel olarak B1 gövde yapıları, motorlar ve mekanik sistemlerle, B2 elektronik ve aviyonik sistemlerle ilgilenir. Lisans sahibi, imzalayacağı uçağın tip eğitimini almış olmalı ve bu tip lisansında yazılı olmalıdır; kategorilerin ayrıntılı kapsamı SHGM'nin güncel mevzuatındadır.
Uçuş harekât uzmanı (dispeçer) olmak için ne gerekir?
Uçuş harekât uzmanı, SHGM tarafından lisanslanan kişidir ve görev gece ile hafta sonu dâhil vardiyalı çalışmayı gerektirir. Uçuş Harekat Yöneticiliği ön lisans programı bu alana yöneliktir; lisansın eğitim ve sınav şartları ise SHGM mevzuatında ve yetkili eğitim kuruluşlarında belirlenir.
Yer hizmetlerinde çalışmak için üniversite şart mı?
Öğrenim şartı şirkete ve göreve göre değişir ve ilanda yazar. Sivil Hava Ulaştırma İşletmeciliği gibi programların mezunları sektörde tanınır; bazı görevlerde ayrıca göreve özgü eğitim ve belgeler istenir.
Havayolunda kurumsal ya da kargo görevleri için havacılık bölümü şart mı?
Hayır. İnsan kaynakları, finans, satış, hukuk, bilgi teknolojileri ve planlama birimleri ilgili bölümlerin mezunlarını alır; havacılığa özgü bilgi işe girdikten sonra da öğrenilebilir. Kargo ve lojistik tarafında Hava Lojistiği, Lojistik Yönetimi ve Havacılık Yönetimi gibi programlar avantaj sağlayabilir.
Bölüm ve sınav planınızı birlikte kurmak için koçluk sayfasına göz atabilirsiniz.
