Hâkim ve savcı yardımcılığına kabul edilmek mesleğin yalnızca ilk adımıdır; ardından yıllara yayılan bir ilerleme düzeni başlar. Bu rehber girişi değil, girdikten sonrasını anlatır: yardımcılık dönemi, sınıf ve derece sistemi, birinci sınıfa ayrılma, uzmanlaşma, görev değişikliği, teftiş ve disiplin. Giriş yolu için hâkim ve savcı olma rehberimize, kurumlar için yargı sistemi rehberimize bakabilirsiniz.
Kısa cevap: Meslek üç yıllık hâkim ve savcı yardımcılığıyla başlar; başarılı olanlar Hâkimler ve Savcılar Kurulu (HSK) kararıyla mesleğe kabul edilir. Hâkim ve savcılar her yıl kademe, iki yılda bir derece ilerler; üçüncü sınıftan ikinci sınıfa, oradan birinci sınıfa ayrılmaya doğru yükselir. Birinci sınıfa ayrılma kanundaki koşullara ve HSK değerlendirmesine bağlıdır; Yargıtay üyeliği ve Danıştay üyeliğinin büyük bölümü için bu aşama gerekir.
Hâkim ve savcı yardımcısı ne iş yapar?
Yardımcılık, 2022'de çıkan 7413 sayılı Kanunla eski adaylığın yerini aldı. Süre üç yıldır ve üç dönemden oluşur: Türkiye Adalet Akademisi'nde verilen temel eğitim; adliyelerde eğitici hâkim ve savcıların gözetiminde geçen ve bölge mahkemelerinde ya da Yargıtay ve Danıştay'da görevlendirmeyi de içerebilen görev dönemi; yine Akademi'de verilen ve yazılı ile sözlü sınavla biten son eğitim. Görev döneminde Akademi'de iki ara eğitim ve sınav da yapılır.
Hâkim yardımcısı dosyaları inceleyip hâkime sunar, duruşma ve keşifte yardımcı olur, tensip ve gerekçeli karar taslakları hazırlar, hukuki araştırma yapar. Savcılıkta ise soruşturma işlemlerinde savcıya yardımcı olur, karar ve kanun yoluna başvuru taslakları hazırlar. Yalnızca hâkim ya da savcı tarafından yapılması gereken işlemleri yardımcılar yapamaz. Bu dönemde yardımcılar memur statüsündedir ve henüz hâkimlik ve savcılığın sınıf ve derecelerine dahil değildir.
Süre sonunda başarılı olanların mesleğe kabulüne HSK karar verir; görev yerleri ad çekmeyle belirlenir, sıralamada ilk üçe girenler listeden seçim yapar. Başarısız olanlar isterlerse genel idare hizmetleri sınıfında bir kadroya atanabilir, aksi hâlde yardımcılıkları sona erer. Yardımcılığa nasıl girildiğini HMGS rehberinde ve yardımcılık sayfasında bulabilirsiniz.
Hangi bölümler ve sınavlar?
Hâkim ve savcı olmak için 4 yıllık hukuk fakültesi gerekir; fakülte YKS'de EA puan türüyle öğrenci alır. İdari yargıda ilanda belirtilen bazı hukuk dışı bölümlerin mezunları için ayrı bir yol vardır. Giriş sırasıyla Hukuk Mesleklerine Giriş Sınavı (HMGS) ya da idari yargıda İdari Yargı Ön Sınavı (İYÖS), ÖSYM'nin uyguladığı yazılı yarışma sınavı ve Adalet Bakanlığı mülakatından geçer. Taban puanı, başarı sırası ve kontenjan her yıl değiştiği için güncel verilere YKS bölümler sayfasından bakın.
Sınıf, derece ve kademe nasıl işler?
Kanuna göre hâkimlik ve savcılık mesleği dört sınıfa ayrılır: üçüncü sınıf, ikinci sınıf, birinci sınıfa ayrılmış ve birinci sınıf. Dereceler sekizinci dereceden birinci dereceye doğru ilerler; cetvele göre üçüncü sınıf sekizinci, yedinci ve altıncı dereceleri, ikinci sınıf beşinci dereceden birinci dereceye kadar olanları kapsar. Adli ve idari yargı ayrı cetvellerle düzenlenir.
- Kademe ilerlemesi her yıl yapılır. Kademede en az bir yıl çalışmak ve ilerlemeye engel bir mahkeme hükmü ya da disiplin cezası bulunmamak yeterlidir.
- Derece yükselmesi iki yılda bir yapılır. Derecesinde iki yıl bulunmak, engel bir ceza olmaması ve HSK'nın ilan ettiği yükselme ilkelerindeki koşulları taşımak gerekir. HSK yükselmeleri Nisan, Ağustos ve Aralık aylarında yapar; listeler Resmî Gazete'de yayımlanır.
- Neler değerlendirilir? Mesleki bilgi, çalışkanlık, işlerin miktarı ve niteliği, müfettiş hâl kâğıtları, sicil, kanun yolu incelemesinden geçen işler ve katılınan eğitimler.
- Yükselme çeşitleri: HSK, hâkim ve savcıları yükselmeye layık, tercihli yükselmeye layık ve mümtazen yükselmeye layık olarak üç kısma ayırır; sonuca itiraz edilebilir. Layık görülmeyenler iki yıl sonra yeniden incelenir.
- Lisansüstü eğitim: Mesleki konularda yüksek lisans ya da doktora için HSK'dan izin alınır; görev aksatılmadan yapılacaksa bilgi vermek yeterlidir. Yüksek lisans bir kademe ilerlemesi, doktora bir derece yükselmesi sağlar.
Birinci sınıfa ayrılma
Birinci sınıfa ayrılma mesleğin en önemli eşiğidir. Kanun şu koşulları arar:
- Birinci dereceye yükselmiş olmak
- Meslekte on yılı doldurmak; mesleki yüksek lisans ya da Adalet Akademisi uzmanlık programı için dokuz, doktora için sekiz yıl yeterli sayılır
- Bilimsel gücü ve hizmet başarısı bakımından emsali arasında temayüz etmiş olmak
- Yer değiştirme cezası almamış olmak; kınama, kademe ve derece durdurma cezalarından birden fazlasını almamış olmak
- Mesleğin vakar ve onuruna dokunan ya da görevle ilgili bir suçtan hüküm giymemiş olmak
- En az üç meslek içi eğitim programına katılmış olmak
Listeler Resmî Gazete'de yayımlanır ve itiraz yolu açıktır. Birinci sınıfa ayrıldıktan sonra üç yıl başarılı görev yapanlar birinci sınıf olur; birinci sınıf hâkim ve savcıların çalışmaları üç yılda bir HSK tarafından değerlendirilir.
Bu aşama üst görevler için önemlidir. Anayasa'ya göre Yargıtay üyeleri, birinci sınıfa ayrılmış adli yargı hâkim ve savcıları arasından HSK tarafından seçilir. Danıştay üyelerinin büyük bölümü birinci sınıf idari yargı hâkim ve savcıları arasından HSK, kalan bölümü Cumhurbaşkanı tarafından seçilir. Anayasa Mahkemesi üyeleri de Anayasa'da gösterilen makamlarca seçilir. Bu görevlere başvuruyla ya da sınavla girilmez.
İhtisas mahkemeleri ve uzmanlaşma
Bazı mahkemeler belirli konulara ayrıldığı için hâkim ve savcılar bir alanda uzmanlaşabilir. Hukuk mahkemeleri sulh hukuk, asliye hukuk ve özel kanunlarla kurulan diğer mahkemelerdir; aile, iş, tüketici ile fikrî ve sınaî haklar mahkemeleri bunlara örnektir ve genel olarak ihtisas mahkemeleri diye anılır. Asliye ticaret mahkemeleri ticari uyuşmazlıklara bakar. Ceza tarafında asliye ceza, ağır ceza ve çocuk mahkemeleri, soruşturma aşamasında ise sulh ceza hâkimlikleri görev yapar.
Kanun ihtisaslaşmayı da dikkate alır: iş yoğunluğunun gerektirdiği yerlerde aynı türden birden fazla daire kurulabilir ve ihtisaslaşmanın sağlanması için daireler arasındaki iş dağılımını HSK belirleyebilir. Görev yerleri HSK'nın atama ve nakil kararlarıyla belirlenir; yerler coğrafi, ekonomik ve sosyal şartlara göre bölgelere ayrılır. Meslek içi eğitim hâkim ve savcıların hak ve ödevidir; Türkiye Adalet Akademisi'nin uzmanlık programları ilerlemede de değerlendirilir. Başlıca görev alanları şöyledir:
| Görev alanı | Nasıl ulaşılır | Not |
|---|---|---|
| Hukuk ve ceza mahkemeleri | HSK atama ve nakil kararları | Özel kanunlarla kurulan mahkemelerde alana özgü uzmanlık gelişir |
| Cumhuriyet savcılığı | Aynı kariyer yolu; hâkimlikten geçiş HSK kararıyla | Soruşturma ve kamu adına iddia |
| İdari yargı | İdari yargı hâkim yardımcılığı yolu | İdare, vergi ve bölge idare mahkemeleri |
| Bölge adliye mahkemeleri | Sınıf, derece ve HSK kararları | İstinaf incelemesi yapılır |
| Yargıtay ve Danıştay | Birinci sınıfa ayrılma ve Anayasa'daki seçim usulleri | Tetkik hâkimliği gibi görevler de bu kurumlarda vardır |
| Adalet Bakanlığı merkez teşkilatı | Meslekte belirli süre görev yapmış ve başarılı bulunanlar arasından atama | Bakanlık tetkik hâkimliği, adalet müfettişliği |
Hâkimlikten savcılığa ve savcılıktan hâkimliğe geçiş
Hâkimlik ve savcılık aynı meslek çatısında ve aynı sınıf ve derece düzeninde yer alır; adli yargıda hâkimler ile Cumhuriyet savcıları sınıf ve dereceleri bakımından eşittir. Kanun, hizmetin gereklerine, teşkilatın ihtiyaçlarına ya da ilgililerin isteğine göre adli yargıda hâkimlerin savcılığa, savcıların hâkimliğe (idari yargıda da aynı biçimde) HSK tarafından nakledilebileceğini düzenler. Yani geçiş kendiliğinden doğan bir hak değil, HSK kararıdır ve adli ya da idari yargı kolu içinde yapılır.
Mesleğin içinden Adalet Bakanlığı merkez teşkilatına geçilebilir; bu görevlerde geçen süre meslekte geçmiş sayılır. Avukatlıktan ya da bazı hukuk dallarında ders veren profesör ve doçentlikten hâkimliğe geçiş ise ayrı şartlara bağlıdır.
Teftiş ve disiplin
Adalet Bakanlığı Teftiş Kurulu ile HSK Teftiş Kurulu müfettişleri hâkim ve savcıları mahallinde denetler; kanun, programların en geç iki yılda bir mahallinde denetimi sağlayacak biçimde düzenlenmesini ister. Müfettişlerin hâl kâğıtları ve sicil, derece yükselmesinde ve birinci sınıf hâkim ve savcıların değerlendirilmesinde dikkate alınır. Kanun aynı zamanda hâkimlerin görevlerinde bağımsız olduğunu ve yargı yetkisinin kullanılmasında hiçbir makamın emir ve talimat veremeyeceğini yazar.
Disiplin yetkisi HSK'dadır. Kanundaki cezalar uyarma, aylıktan kesme, kınama, kademe ilerlemesini durdurma, derece yükselmesini durdurma, yer değiştirme ve meslekten çıkarmadır. Savunması alınmadan ceza verilemez; karara karşı yeniden inceleme istenebilir ve İtirazları İnceleme Kurulu'na itiraz yolu vardır. Cezalar kariyeri de etkiler: bazı cezalar kademe ve derece ilerlemesini durdurur, yer değiştirme cezası almış olmak birinci sınıfa ayrılmaya engeldir.
Maaş neye göre değişir?
Adalet Bakanlığı ve HSK maaş tablosu yayımlamaz; hâkim ve savcıların aylığı 2802 sayılı Hâkimler ve Savcılar Kanunu'na göre derece ve sınıfa bağlı oranlarla hesaplanan aylık ile yargı ödeneğinden oluşur. Basın hesaplamalarına göre hâkim ve savcı yardımcısının aylığı Temmuz 2026'da yaklaşık 110.567 TL'dir; bu tutar resmî bir kaynaktan değil, basın hesaplamasından alınmıştır. Hâkim ve savcının 8. derece 1. kademedeki neti ise Temmuz 2026 memur katsayılarıyla yaklaşık 138.750 TL olarak hesaplanır (bekâr, eş ve çocuk yardımı hariç). Derece ve kademe ilerledikçe aylık artar.
Yüksek yargı üyeliği ve başkanlık gibi üst görevlerde makam ve görev tazminatı, kıdem ve dereceye göre değişen tutarlar söz konusudur; bu nedenle rakam verilmez. Belirleyen başlıca etkenler şunlardır:
- Sınıf, derece ve kademe
- Görev unvanı: mahkeme başkanlığı, tetkik hâkimliği gibi
- Yargı ödeneği ve ek tazminat gibi kanundaki ödemeler
Adım adım yol haritası
- Giriş şartlarını netleştirin. Hukuk fakültesi, HMGS (idari yargıda İYÖS), yazılı sınav ve mülakat aşamalarını planlayın.
- Yardımcılığı eğitim dönemi olarak görün. Akademi derslerine, ara ve son sınavlara ve eğitici hâkim ya da savcıdan öğrenmeye önem verin.
- İşleri zamanında ve hukuka uygun sonuçlandırın. Bu çalışma sicile, hâl kâğıtlarına ve değerlendirme formlarına yansır.
- Meslek içi eğitimlere katılın. Birinci sınıfa ayrılma koşulları arasında eğitim katılımı da vardır.
- Lisansüstü eğitimi değerlendirin. Mesleki bir yüksek lisans ya da doktora, kademe ve derece düzenlemelerinden ve birinci sınıfa ayrılma süresindeki kolaylıktan yararlandırabilir.
- İlkeleri izleyin. Derece yükselme ve birinci sınıfa ayrılma ilkeleri HSK tarafından Resmî Gazete'de yayımlanır.
- Hedefinizi belirleyin. Yargıtay, Danıştay ya da Bakanlık görevleri gibi hedefler için gereken seçim usullerini baştan öğrenin.
Sık Sorulan Sorular
Hâkim ve savcı yardımcılığı kaç yıl sürer?
Kanuna göre üç yıldır; temel ve son eğitim Türkiye Adalet Akademisi'nde, görev dönemi adliyelerde geçer. Başarılı olanlar HSK kararıyla mesleğe kabul edilir.
Hâkimler ne sıklıkla derece atlar?
Kademe ilerlemesi her yıl, derece yükselmesi iki yılda bir yapılır; derece yükselmelerini HSK Nisan, Ağustos ve Aralık aylarında yapar. Engel bir ceza ya da eksik bir koşul yükselmeyi geciktirir.
Birinci sınıf hâkim ne demektir?
Hâkimlik ve savcılığın en üst sınıfıdır. Birinci dereceye yükselen ve koşulları taşıyan hâkim ve savcılar HSK kararıyla birinci sınıfa ayrılır, üç yıl başarılı görev yaptıktan sonra birinci sınıf olur. Yargıtay üyeliği için birinci sınıfa ayrılmış olmak gerekir.
Hâkim savcılığa geçebilir mi?
Evet; hizmetin gereklerine, teşkilatın ihtiyaçlarına ya da kişinin isteğine göre HSK, adli yargıda hâkimleri savcılığa, savcıları hâkimliğe nakledebilir. Geçiş HSK kararına bağlıdır.
Yargıtay veya Danıştay üyesi olmak için sınav var mı?
Hayır. Bu görevler Anayasa'daki seçim usulleriyle belirlenir: Yargıtay üyelerini birinci sınıfa ayrılmış hâkim ve savcılar arasından HSK, Danıştay üyelerinin büyük bölümünü HSK, kalan bölümünü Cumhurbaşkanı seçer.
Hâkim ve savcı maaşı ne kadar?
Basın hesaplamasına göre hâkim ve savcı yardımcısının aylığı Temmuz 2026'da yaklaşık 110.567 TL'dir (resmî değil); 8. derece 1. kademedeki hâkim ve savcının neti yaklaşık 138.750 TL olarak hesaplanır (bekâr). Üst görevlerde makam ve görev tazminatı değiştiği için rakam verilmez.
Bölüm ve sınav planınızı birlikte kurmak için koçluk sayfasına göz atabilirsiniz.
