📅 Son Güncelleme: 20 Nisan 2026 | Pillar: Türkçe Diş Terminolojisi
📋 Hızlı Bakış
- Sınav: STS Diş
- Konu: Diş Hekimliği Farmakolojisi Türkçe Terimler ve Türkiye Ticari İlaç İsimleri — ST
- Düzenleyici Kurum: ÖSYM (resmi sınavlar) / ilgili kurum
- 2026 Hazırlık: Düzenli çalışma + geçmiş yıl soruları + deneme sınavları
- Resmi Kaynak: osym.gov.tr — yıllık güncel kılavuz
- Okuma Süresi: 14+ dakika
Diş hekimliği farmakolojisi yurt dışı mezunlarının Türkiye'ye geçişte en karıştırdığı alandır — çünkü aynı etken madde farklı ticari isimle satılır. Bu rehber etken madde + Türkiye ticari isim + kullanım bağlamı eşleştirir. STS Diş 60 temel bilim sorusunun farmakoloji kısmı + klinik sorularda ilaç tercihi sık.
1. Lokal Anestezikler
| Etken Madde | Konsantrasyon | Türkiye Ticari İsim | Süresi |
|---|---|---|---|
| Lidokain + Epinefrin | %2 + 1:80.000 | Jetokain, Jetokain Simplex (adrenalinsiz) | Kısa (1-2 saat) |
| Artikain + Epinefrin | %4 + 1:100.000 / 1:200.000 | Ultracain D-S, Ultracain D-S Forte, Maxicain, Septanest | Orta (2-3 saat) |
| Mepivakain | %3 (vazokonstriktörsüz) | Scandonest, Mepidont | Kardiyak hasta + çocuk tercih |
| Bupivakain | %0.5 + epi | Marcaine | Uzun (6-8 saat) |
| Prilokain | %4 veya %3 + felipresin | Citanest | Orta |
| Topikal benzokain | %20 jel | Hurricaine (İthal), Orabase | İğne öncesi |
| Topikal lidokain | %5 jel / %10 sprey | Aritmal jel, Xylocaine spray | Topikal |
Maksimum dozlar (erişkin 70 kg):
- Lidokain: 4.4 mg/kg (maks 300 mg) → 2% kartuşta 36 mg → max 7-8 kartuş
- Artikain: 7 mg/kg (maks 500 mg) → 4% kartuşta 68 mg → max 7 kartuş
- Mepivakain 3%: 4.4 mg/kg → ~7 kartuş
2. Analjezikler (Ağrı Kesici)
NSAİİ (Non-steroid Anti-enflamatuar)
- İbuprofen (400-600 mg × 3-4) → Brufen, Ibufen, Suprafen, Dolven
- Naproksen (250-500 mg × 2) → Naprosyn, Apranax
- Diklofenak (50-100 mg × 2-3) → Voltaren, Dicloflam, Cataflam (potasyum tuzu — hızlı etki)
- Deksketoprofen (25 mg × 3) → Arveles, Keplat
- Etodolak (300-400 mg × 2) → Etol, Etopan
- Meloksikam (7.5-15 mg × 1) → Melox, Exen
- Selekoksib (COX-2): Celebrex
Parasetamol + Opioidler
- Parasetamol (500-1000 mg × 3-4) → Parol, Calpol, Tylol, Vermidon
- Parasetamol + Kafein → Minoset Plus, Sinepar
- Parasetamol + Kodein → Geralgin
- Tramadol (orta-güçlü ağrı) → Contramal, Zaldiar (+ parasetamol)
Pediatrik Dozlama
- Parasetamol 10-15 mg/kg/doz (max 75 mg/kg/gün)
- İbuprofen 5-10 mg/kg/doz (max 40 mg/kg/gün)
- Pediatrik şurup ticari: Calpol, Parol (parasetamol), Pedifen, İbufen (ibuprofen)
3. Antibiyotikler
Beta-Laktam (İlk Seçim)
- Amoksisilin (500 mg × 3 × 5-7 gün) → Largopen, Alfoxil, Amoklavin (amox + klav.), Penamox
- Amoksisilin + Klavulanat (875/125 × 2) → Augmentin, Amoklavin, Klamoks, Bioment
- Ampisilin + Sulbaktam → Alfasid, Duocid (IV form)
- Fenoksimetilpenisilin (Pen V) → Pen-Os
- Sefaleksin → Sef
- Sefuroksim → Cefatin, Zinnat
Makrolid (Penisilin Alerjisi)
- Azitromisin (500 mg × 1 × 3 gün) → Zitromax, Azitro, Azomax
- Klaritromisin (500 mg × 2) → Klacid, Claritek
- Eritromisin → Eritro (daha az kullanılır)
Linkozamid + Diğer
- Klindamisin (300-600 mg × 3-4) → Klindan, Cleocin — penisilin alerjisinde alternatif, osteomiyelitis için tercih
- Metronidazol (500 mg × 3) → Flagyl, Metrajil — anaerob / periodontal enfeksiyon
- "Van Winkelhoff kombinasyonu": Amoksisilin + Metronidazol (agresif periodontitis)
- Doksisiklin (100 mg × 1-2) → Monodox, Tetradox, Vibradox — periodontal adjuvan, aktinobasillus için
Profilaktik Endokardit Rejimleri (AHA 2021)
- Standart: Amoksisilin 2 g, çekimden 30-60 dk önce (tek doz)
- Penisilin alerjisi: Klindamisin 600 mg, Sefaleksin 2 g, Azitromisin 500 mg
- Pediatrik: Amoksisilin 50 mg/kg, max 2 g
4. Antifungal
- Nistatin gargara (100.000 IU/ml × 4-6) → Mycostatin — oral kandidiyazis
- Mikonazol jel → Daktarin oral jel
- Flukonazol (sistemik 50-100 mg/gün) → Lucan, Flucan — kronik / rezistan
- Ketokonazol → Nizoral (şampuan yaygın; oral kullanımda karaciğer izlemi)
- İtrakonazol → Itraspor — derin mantar
5. Antiviral
- Asiklovir (400 mg × 5 × 5 gün) → Zovirax, Herpex — HSV, VZV
- Valasiklovir → Valtrex — daha iyi biyoyararlanım
- Topikal asiklovir krem → Zovirax krem (dudak uçuğu)
6. Antiseptik ve Gargaralar
- Klorheksidin (CHX) %0.12-0.2 gargara → Klorhex, Perio-aid, Drossa-Dent, Andorex, Periogard — altın standart
- Uzun süreli kullanımda diş renk değişikliği, tat bozukluğu
- Maksimum 2 hafta tercih edilir
- Florid diş macunundan 30 dk sonra (etkileşim)
- Hekzetidin → Hexoral — alternatif antiseptik
- Povidon iyot → Betadine gargara %1
- Esansiyel yağlar (Listerine benzeri) → Listerine
- Hidrojen peroksit %1.5-3 → NUG/ANUG tedavisinde
- CPC (setilpiridinyum klorür) → Oral-B, Colgate Plax
7. Hemostatik (Kanama Kontrolü)
- Traneksamik asit (gargara 4.8% + sistemik) → Transamin — antifibrinolitik
- Spongostan / Surgicel → emilen jelatin / selüloz — lokal hemostaz
- Kollajen süngeri → Hemospon
- Fibrin yapıştırıcı: Tisseel
- Kemik mumu: bone wax — kemik kanaması
8. Antikoagülan Alan Hastalarda Yönetim
- Warfarin (Coumadin): INR 2-3.5 arasında çoğu dental işlem güvenli — INR takibi
- Asetilsalisilik asit (aspirin): düşük doz 75-100 mg kesmeye gerek yok
- Klopidogrel (Plavix): kesmeye gerek yok genellikle
- Yeni oral antikoagülanlar (NOAC / DOAC):
- Rivaroksaban → Xarelto
- Apiksaban → Eliquis
- Dabigatran → Pradaxa
- Edoksaban → Lixiana
- Prensip: Çoğu çekim için kesmeye gerek yok; lokal hemostaz (traneksamik asit gargara, sütür, spongostan)
9. Özel Popülasyonlarda İlaç Kullanımı
- Gebelik:
- Güvenli: Parasetamol, Penisilin, Sefalosporin, Lidokain + epi, Klindamisin
- Kaçınılmalı: NSAİİ (3. trimester), Tetrasiklin (diş boyanması), Metronidazol (1. trimester şüpheli)
- Laktasyon: çoğu ilaç güvenli; doz sonrası 3-4 saat emzirmeyi erteleme
- Böbrek yetmezliği: NSAİİ dikkatli, bazı antibiyotik dozu azaltma (penisilin, sefalosporin)
- Karaciğer yetmezliği: parasetamol yüksek dozdan kaçın, metronidazol dikkat
- Diyabet: steroid içeren rejimler glukoz yükseltir
10. Tedavi Sonrası Reçete Örnekleri
Basit Çekim
S. Günde 3-4 × 1 tb × 3-5 gün (ağrı varsa)
Rp: Klorhex %0.12 gargara
S. 10 ml, günde 2 × 30 sn × 7 gün (fırçalamadan 30 dk sonra)
Perikoronitis / Dental Abse
S. Günde 3 × 1 × 5-7 gün
Rp: Metronidazol 500 mg tb
S. Günde 3 × 1 × 5-7 gün
Rp: İbuprofen 400 mg tb
S. Günde 3 × 1 × 3 gün (yemekten sonra)
Penisilin Alerjisi
S. Günde 4 × 1 × 5-7 gün
VEYA
Rp: Azitromisin 500 mg tb
S. Günde 1 × 1 × 3 gün (tek doz günlük)
11. Klinik Vaka
En uygun antibiyotik seçimi?
A) Amoksisilin 500 mg × 3 B) Klindamisin 300 mg × 4 C) Sefaleksin 500 mg × 4 D) Tetrasiklin 500 mg × 4 E) Vankomisin IV"
Cevap: B — Penisilin alerjisi → klindamisin 300 mg × 4 × 5-7 gün standart alternatif. Sefalosporin (C) penisilin ile çapraz reaksiyon olabilir (%1-3). Tetrasiklin (D) dental enfeksiyon için ilk seçim değil.
12. Yurt Dışı Mezunu Özel Notlar
- En önemli adaptasyon: Türkiye ticari isimlerini öğrenmek (Parol ≠ Tylenol; Largopen = Amoksisilin değil orjinal isim)
- SGK geri ödeme listesi: Türkiye'de bazı ilaçlar SGK tarafından karşılanır; rapor/raporsuz fark
- Ecza depoları + Dağıtım: Türkiye'de eczacıdan direkt alınır — Avrupa'daki bazı sınırlamalar yok
- TİTCK (Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu): ruhsat + prospektüs referans otoritesi
- Kırmızı reçete / Mor reçete: opioid + narkotik + psikotrop ilaçlar özel reçete
13. İlgili Kaynaklar
- Türkçe Diş Terminolojisi Pillar
- Oral Cerrahi Türkçe Terimleri
- Endodonti Türkçe Terimleri
- STS Diş Koçluk
❓ Sıkça Sorulan Sorular (FAQ)
STS Diş hazırlığı için ne kadar süre yeterli?
STS Diş hazırlığı için tipik olarak 6-12 aylık düzenli çalışma önerilir. Düzenli soru çözümü, geçmiş yıllar deneme sınavları ve son 2-3 ay yoğunlaştırılmış tekrar verimli sonuç verir.
STS Diş sınavında yanlış cezası var mı?
2018 sonrası ÖSYM'nin çoğu sınavında yanlış cezası kaldırılmıştır — sadece doğrular puanlanır. LGS+MSÜ gibi MEB sınavlarında yanlış cezası devam edebilir. Resmi kılavuza bakılmalı.
Geçmiş yıl soruları çözmek faydalı mı?
Evet, geçmiş yıl soruları en değerli kaynaklardan biridir. Soru tipleri+sıkça gelen konular+tuzakların öğrenilmesinde 5+ yıl geçmiş soru çözümü idealdir. ÖSYM resmi sayfasında ücretsiz erişim var.
Online kaynaklar yeterli mi?
Online kaynaklar (EBA, Khan Academy, YouTube hazırlık kanalları) ücretsiz+geniş kapsamlı içerik sunar. Ancak yapılandırılmış soru bankası+düzenli deneme sınavı+geri bildirim için bir kaynak/koçluk programı eklemek başarıyı artırır.
Sınav günü stratejisi nedir?
Sınav öncesi yeterli uyku (7-9 saat), hafif kahvaltı (kompleks karbonhidrat+protein), erken merkeze ulaşım (1+ saat öncesi), belge kontrolü (kimlik+sınav giriş belgesi+kalem). Süre yönetimi: zor soruda takılma, geri dön. Yanlış cezası yoksa boş bırakma.
⚖️ Disclaimer
Bu içerik akademik+sağlık sınav hazırlığı amaçlı bilgilendirme rehberidir; klinik tedavi, ilaç dozajı veya tanı tavsiyesi niteliği taşımaz. Klinik uygulamada güncel kılavuzlar ve yetkili hekim onayı esas alınmalıdır. Sınav bilgileri için ÖSYM resmi kılavuzunu doğrulayın.
📝 Adım Adım Hazırlık Rehberi
-
1
Sınav Yapısını Tanı
STS Diş resmi kılavuzunu ÖSYM/MEB sayfasından indir, soru sayısı + süre + puan hesaplama formülünü öğren.
-
2
Geçmiş Yıl Sorularını İncele
En az son 5 yılın çıkmış sorularını çöz, hangi konuların ağırlık taşıdığını tespit et ve zayıf alanlarını belirle.
-
3
Realistik Çalışma Programı Kur
Günlük 4-6 saat (yoğun dönem 8 saat), haftalık 6 gün, dinlenme + tekrar günleri dahil olacak şekilde plan oluştur.
-
4
Kaynak Setini Sınırla
Konu anlatım kitabı (1 ana kaynak), soru bankası (1-2 kalın kitap), deneme seti (haftalık 2 deneme) — daha fazlası odak dağıtır.
-
5
Konu Tekrar Sistemi Kur
Spaced repetition (1 gün → 3 gün → 1 hafta → 1 ay tekrar). Yanlış yapılan soruları "yanlış defteri"ne kaydet, haftalık tekrar et.
-
6
Deneme Sınavı Disiplini
Son 2 ay haftalık 2-3 STS Diş denemesi (gerçek sınav saatlerinde + sınav koşullarında). Sonra detaylı analiz: hangi konuda kaç yanlış?
-
7
Sınav Günü Stratejisi
Önceki gece erken yat, sabah hafif kahvaltı, sınav merkezine 1 saat erken git. Önce kolay sorular, sonra zor — zaman yönetimi kritik.