Mevzuat güncelliği: Bu içerik 4 Haziran 2026 itibarıyla yürürlükteki CMK 5271 (2004) + TCK 5237 (2004) (ve ilgili Türk ceza muhakemesi mevzuatı) esas alınarak hazırlanmıştır. Mevzuat değişikliklerinde içerik güncellenir. Güncel metinler: mevzuat.gov.tr. STS Hukuk; YÖK (Anadolu Üniversitesi aracılığıyla) tarafından düzenlenir — ÖSYM değil.
Son Güncelleme: Nisan 2026 | Mevzuat: 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu (2005).
Ceza Muhakemesi Hukuku (CMH), ceza yargılamasının nasıl yapılacağını düzenleyen usul hukuku dalıdır. 5271 sayılı CMK (2005), 1929 tarihli 1412 sayılı CMUK'un yerini alarak soruşturma + kovuşturma sürecini modern bir yapıya kavuşturmuştur. Alman StPO (Strafprozessordnung) geleneğine yakındır. STS Hukuk'ta Ceza Hukuku ile birlikte 15 soru ağırlıkta.
CMK Temel İlkeler
- Kanunilik (nullum iudicium sine lege)
- Masumiyet karinesi (m. 2/5) — suçluluğu kanıtlanana kadar
- Sanığın hakları — savunma + hukuki dinlenilme + susma
- Orantılılık — tedbirler amaçla orantılı olmalı
- Şüpheden sanık yararlanır (in dubio pro reo)
- Çelişme prensibi — taraflar karşılıklı dinlenilir
CMK'nın İki Büyük Aşaması
AŞAMA 1: Soruşturma (m. 160-230)
Soruşturmanın Başlaması
- İhbar, şikâyet (m. 158-161)
- Savcılığın re'sen harekete geçmesi
- Şüphelinin beyanı
Soruşturma Yetkilileri
- Cumhuriyet Savcısı — soruşturmayı yönetir
- Adli kolluk (polis, jandarma) — savcının emri altında
- Sulh Ceza Hakimi — koruma tedbirlerine karar verir
Koruma Tedbirleri (m. 90-140)
- Yakalama (m. 90)
- Gözaltı (m. 91-94) — max 24 saat + 48 saat uzatılabilir
- Tutuklama (m. 100-108) — sulh ceza hakimi kararıyla
- Arama + elkoyma (m. 116-134) — hakim kararı, istisnai savcı
- Teknik takip (m. 135-140) — iletişimin dinlenmesi, gizli soruşturma
- Adli kontrol — tutuklama alternatifi (m. 109-115)
Şüpheli / Sanık Hakları
- Susma hakkı (m. 147)
- Müdafi yardımı hakkı (m. 149-156)
- Ücretsiz tercüman
- Dosyayı inceleme hakkı (bazı kısıtlamalarla)
- Uyarılma + bilgilendirme
Soruşturmanın Sonlanması
- Kovuşturmaya yer olmadığına dair karar (KYOK) — delil yetersizliği + kovuşturma şartı yokluğu
- İddianame (m. 170) — savcı mahkemeye iddianameyle birlikte dosyayı gönderir
- Uzlaştırma (m. 253) — belirli suçlarda tarafların anlaşmasıyla
AŞAMA 2: Kovuşturma (m. 231-311)
Mahkeme Türleri (Suça Göre)
- Sulh Ceza Hakimi — koruma tedbirleri + bazı özel görevler
- Asliye Ceza Mahkemesi — hapis + para cezası (5 yıla kadar)
- Ağır Ceza Mahkemesi — ağır cezalı suçlar (10 yıl üzeri)
- Çocuk Mahkemesi — 18 yaş altı sanıklar
- Özel görevli mahkemeler — terör, silahlı örgüt
Duruşma Süreci
- Açıklık ilkesi — aleni yargılama (istisnai kapalı)
- Çelişme prensibi — tanıklar sorgulanır
- Delil serbestisi — hukuka uygun her delil kabul
- Sanığın son sözü
Kararlar
- Mahkûmiyet — suçlu bulma + ceza verme
- Beraat — suçsuzluk
- Ceza verilmesine yer olmadığına dair karar (CYOK)
- Düşme — ölüm, af
- Güvenlik tedbiri — akıl hastaları
AŞAMA 3: Kanun Yolları (m. 260-311)
İstinaf
- Bölge Adliye Mahkemesi (BAM)
- Hem maddi hem hukuki inceleme
- Esasa yönelik karar verilebilir
Temyiz
- Yargıtay Ceza Daireleri
- Sadece hukuki inceleme
- Kanun hükümlerinin yanlış uygulanması
- Usul hatalarının ileri sürülmesi
Olağanüstü Kanun Yolları
- Kanun yararına bozma (m. 309)
- Yargılamanın yenilenmesi (m. 311-321)
- AYM bireysel başvurusu (Anayasa m. 148/3)
Delil Hukuku
Delil Türleri
- Tanık ifadesi
- Sanık ifadesi (m. 147)
- Belgeler + görüntü
- Keşif + bilirkişi
- DNA + parmak izi + teknik delil
Hukuka Aykırı Deliller (m. 148, 217)
- İşkence + kötü muamele ile elde edilen
- Kanuna aykırı arama ile elde edilen
- İzinsiz iletişim dinleme
- Hukuka aykırı deliller mahkûmiyet kararında kullanılamaz
Yurt Dışı Mezun İçin Özel Dikkat
Common Law Mezunları İçin Zor Alan
ABD Criminal Procedure vs Türk CMK farkları büyük:
- ABD'de jüri sistemi; Türkiye'de profesyonel hakim
- ABD'de plea bargaining yaygın; Türkiye'de uzlaştırma sınırlı
- ABD'de Miranda uyarısı; Türkiye'de CMK m. 147 uyarıları
- ABD federal/eyalet ayrımı; Türkiye üniter
- ABD Grand Jury; Türkiye'de yok — doğrudan savcı iddianamesi
- ABD exclusionary rule (Fourth Amendment); Türkiye'de hukuka aykırı delil benzer prensip
Alman Mezunları İçin Görece Tanıdık
- StPO (Strafprozessordnung) paraleli yapı
- Instruktionsprinzip (inceleme ilkesi) benzer
- Tutuklama (Untersuchungshaft) paraleli
- Zwischenverfahren (ara karar) Türkiye'de iddianamenin kabulü
Pratik Avukatlık İpuçları
- Gözaltı süresi sıkı takip (24 saat + 48 saat uzatma)
- İddianame tebliğinden sonra savunma hazırlığı için 1 hafta süre
- Tanık beyanları arasında çelişki arama
- Delillerin hukuka uygun toplanmış mı kontrolü
- Müdafiin dosyaya erişim hakkı (istisnalar dikkatli)
Önerilen Kaynaklar
- Nur Centel / Hamide Zafer — Ceza Muhakemesi Hukuku
- Yener Ünver / Hakan Hakeri — Ceza Muhakemesi Hukuku
- Bahri Öztürk — Ceza Muhakemesi Hukuku Temel Bilgiler
- mevzuat.gov.tr — CMK güncel metin
İlgili yazılar: Ceza Hukuku Rehberi
⚠️ Önemli: Ceza Muhakemesi'nde zaman kısıtları + şekil koşulları çok önemlidir. Pratik davalarda yetkili avukatla çalışın.
⚖️ Disclaimer
Bu içerik hukuki sınav hazırlığı amaçlı bilgilendirme rehberidir; hukuki tavsiye, dava stratejisi veya yasal görüş niteliği taşımaz. Kesin bilgi için yetkili hukuk müşaviri ile görüşülmelidir. STS Hukuk, YÖK (Anadolu Üniversitesi aracılığıyla) tarafından düzenlenir; güncel bilgi için YÖK Diploma Denklik Portalı'nı (denklik.yok.gov.tr) doğrulayın.
