AGS EB Konusu: EB+TMES Hub
Tek Cümlede
William Glasser'a göre insan davranışı 5 temel ihtiyacı karşılamak için yapılan seçimlerdir: hayatta kalma, sevme/ait olma, güç, özgürlük, eğlence. Sınıf yönetimi bu ihtiyaçları karşılayan ortam yaratır.
Glasser Kim?
William Glasser (1925-2013) Amerikalı psikiyatrist. Gerçeklik Terapisi (Reality Therapy) + Seçim Kuramı (Choice Theory) / Kontrol Kuramının kurucusu. Eğitimde "kaliteli okul" yaklaşımı.
5 Temel İhtiyaç
| İhtiyaç | Açıklama | Sınıfta |
|---|---|---|
| 1. Hayatta Kalma | Fizyolojik + güvenlik | Güvenli sınıf, açık değilse mola |
| 2. Sevme + Ait Olma | Sevgi + sosyal bağ | Grup çalışması, sınıf aidiyet duygusu |
| 3. Güç | Yetkinlik, başarı, tanınma | Başarıyı pekiştir, sorumluluk ver |
| 4. Özgürlük | Seçim + özerklik | Aktivite seçimi, alternatifler sun |
| 5. Eğlence | Zevk, öğrenme tatmini | Oyunlaştırma, mizah, yaratıcılık |
Kontrol Kuramı Temel İlkeleri
- Tüm davranışlar seçimdir: İnsan davranışlarını kendi içsel dünyasından kontrol eder, dış uyarıcılar belirleyici değil
- İhtiyaç karşılama: Davranış 5 ihtiyacı karşılamak için seçilir
- Kaliteli Dünya: Her bireyin zihninde ihtiyaçlarını karşılayacağına inandığı insanlar, deneyimler, fikirler bulunur
- Toplam Davranış: 4 bileşen — düşünme, hissetme, eylem, fizyoloji (en kontrol edilebilir: düşünme + eylem)
Sınıf Yönetimi Uygulaması (Kaliteli Okul Modeli)
- 5 ihtiyacı karşılayan ortam: Sınıf bir tür "topluluk" — herkes ait olduğunu hissetmeli
- Otoritarizm YERİNE rehberlik: Cezalandırma değil — öğrenciye seçim sunma
- Yapıcı dil: "Sen bunu seçtin, sonucu da bu" (sorumluluk geliştirme)
- Sınıf toplantıları: Sorunları birlikte tartışma, çözüm üretme
- Zorlama yerine ikna: "Buyrum öyle yap" değil "Bunu yaparsan ne kazanırsın?"
- WDEP modeli: Want (ne istiyorsun?) → Doing (ne yapıyorsun?) → Evaluation (yaptığın işe yarıyor mu?) → Planning (plan)
Glasser'in Disiplin Yaklaşımı
Glasser geleneksel ceza yerine "İçsel Disiplin" önerir:
- 1. Aşama: Davranışı belirt — "Şu an yapıyor olduğun şey nedir?"
- 2. Aşama: Değerlendir — "Bu sana yararlı mı?"
- 3. Aşama: Plan yap — "Daha iyi nasıl yapabilirsin?"
- 4. Aşama: Sorumluluk al — "Bu planı yerine getireceğine söz veriyor musun?"
- Cezalandırma DEĞİL, seçim + sorumluluk geliştirme
Davranışçılarla Farkı
| Boyut | Davranışçılar | Glasser |
|---|---|---|
| Davranış nereden? | Dış uyarıcılar | İçsel ihtiyaçlar |
| Disiplin | Ödül + ceza | Seçim + sorumluluk |
| Birey-çevre | Çevre belirler | Birey seçer |
Tipik AGS Sorusu
Örnek: Sınıfta sürekli arkadaşlarıyla konuşan bir öğrenciye öğretmen "Şu an yaptığın şey sana yararlı mı? Daha iyi nasıl yapabilirsin?" diye soruyor. Bu hangi yaklaşıma uyumludur?
Cevap: Glasser'in Seçim/Kontrol Kuramı + Gerçeklik Terapisi
Sıkça Sorulan Sorular
Glasser'in 5 temel ihtiyacı?
Hayatta kalma, sevme/ait olma, güç, özgürlük, eğlence.
Seçim kuramı nedir?
Tüm insan davranışlarının içsel seçim olduğu görüşü. Dış uyarıcılar değil iç ihtiyaçlar belirleyici.
WDEP modeli?
Want-Doing-Evaluation-Planning — Glasser'in danışmanlık/sınıf yönetimi sorusu sırası.
Glasser cezalı mı?
Hayır — geleneksel ceza yerine seçim + sorumluluk + içsel disiplin önerir.