İdari Yargılama

İdari Yargı Teşkilatı, Dava Türleri ve Yargılama Usulü

📌 2577 Sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu (İYUK)

Amaç: İdari yargının işleyişini, dava türlerini, yargılama usulünü düzenler.

Temel Prensip: İdari yargı, idarenin işlem ve eylemlerinden doğan uyuşmazlıkları çözen özel bir yargı koludur.

💡 Önemli: İdari yargı ile adli yargı birbirinden bağımsızdır. Her birinin kendine özgü görev alanı vardır.

🏛️ İdari Yargı Teşkilatı (2575 sayılı Danıştay Kanunu)

1. İdare Mahkemeleri (İlk Derece Mahkemesi)

🔹 Görev: Genel görevli idari yargı organıdır
🔹 Nerede: İllerde kurulur (tüm illerde yok)
🔹 Görülen Davalar: İptal davaları, tam yargı davaları
🔹 Üye: Tek hakimle karar verir

2. Bölge İdare Mahkemeleri (İstinaf Mercii)

🔹 Görev: İdare mahkemesi kararlarına karşı istinaf başvurularını inceler
🔹 Oluşum: 3 üyeli kurullarca karar verir
🔹 Karar: Kural olarak kesindir; İYUK m. 46'da sayılan davalarda (ör. düzenleyici işlemlere karşı iptal davaları, kanundaki parasal sınırı aşan vergi ve tam yargı davaları) Danıştay'da temyiz yolu açıktır

3. Danıştay (En Üst İdari Yargı Organı)

İlk Derece Mahkemesi Olarak:
- Bakanlıkların düzenleyici işlemleri (tüzük, yönetmelik)
- Kurum genel müdürlerinin düzenleyici işlemleri
- İlk ve tek dereceli yargı yetkisi
Temyiz Mercii Olarak:
- Kendi dava dairelerinin nihai kararları ile bölge idare mahkemelerinin İYUK m. 46'da sayılan kararlarını temyizen inceler (vergi mahkemesi kararlarına karşı istinaf mercii bölge idare mahkemesidir)
Danışma Görevi:
- Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinde görüş verir
- İmtiyaz sözleşmelerinde görüş verir

4. Vergi Mahkemeleri (Özel Görevli)

🔹 Görev: Vergi uyuşmazlıklarını çözer
🔹 Kanun Yolu: Kararlarına karşı bölge idare mahkemesine istinaf (İYUK m. 45)

⚖️ İdari Dava Türleri (2577 sayılı İYUK m.2)

1. İPTAL DAVASI

Tanım: İdari işlemin hukuka aykırılığı nedeniyle iptalini isteyen davadır.

Amaç	İdari işlemin iptali (geçmişe etkili - ex tunc)
Dava Şartı	Menfaatin ihlal edilmiş olması
Dava Süresi	60 gün (tebliğden veya öğrenmeden itibaren)
İdari Başvuru	Dava açmadan önce üst makama (yoksa işlemi yapan makama) başvuru, dava açma süresini durdurur; 30 gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır ve süre, başvuruya kadar geçen süre de hesaba katılarak yeniden işler (İYUK m. 11)
Sonuç	İşlem iptal edilirse, baştan itibaren hiç olmamış sayılır

İptal Sebepleri (İYUK m.2): Yetki, şekil, sebep, konu, maksat (amaç) yönlerinden hukuka aykırılık

2. TAM YARGI DAVASI

Tanım: İdarenin işlem veya eylemlerinden kaynaklanan zararların tazmini amacıyla açılan davadır.

Amaç	Maddi veya manevi tazminat talep etme
Dava Şartı	Zarar görmüş olmak (maddi veya manevi)
Dava Süresi	İdari eylemlerde: Eylemi öğrenmeden itibaren 1 yıl ve her hâlde eylem tarihinden itibaren 5 yıl içinde idareye başvuru; istemin reddi veya 30 gün içinde cevap verilmemesi hâlinde dava süresi içinde dava (İYUK m. 13)
Sonuç	Tazminata hükmedilir (para cezası)

Fark: İptal davası işlemi iptal eder • Tam yargı davası tazminat sağlar

⚖️ İYUK m.12: İlgililer, iptal ve tam yargı davalarını birlikte açabilir veya önce iptal davası açıp sonra tam yargı davası açabilirler.

⏸️ Yürütmenin Durdurulması (İYUK m.27)

Tanım: Dava sonuçlanana kadar idari işlemin geçici olarak uygulanmasının durdurulmasıdır.

Şartları

✓ İdari işlem veya eylemin uygulanmasından doğacak telafisi güç veya imkansız zararlar
✓ İşlemin açıkça hukuka aykırı olması
✓ Re'sen (mahkemece kendiliğinden) veya tarafların talebi üzerine

Yürütmenin Durdurulması Kararına İtiraz

🔹 İdare mahkemesi kararına → Bölge idare mahkemesine itiraz (7 gün)
🔹 Danıştay dava daireleri kararına → Danıştay Dava Daireleri Kuruluna itiraz (7 gün)
🔹 Dosya, itiraz edilen makama ulaştıktan sonra 7 gün içinde karara bağlanır
🔹 İtiraz kararı kesindir

⚠️ Önemli: Yürütmenin durdurulması kararı verilse bile, işlem iptal edilmemiştir. Sadece dava sonuna kadar geçici olarak uygulanması durdurulmuştur.

📊 İdari Yargıda Kanun Yolları

1. İstinaf (İYUK m. 45)

🔹 İdare mahkemesi kararlarına karşı → Bölge idare mahkemesine istinaf
🔹 Vergi mahkemesi kararlarına karşı → Bölge idare mahkemesine istinaf
🔹 İstinaf süre: 30 gün
🔹 Bölge idare mahkemesi kararları kural olarak kesindir; İYUK m. 46'da sayılan hâllerde Danıştay'a temyiz yolu açıktır

2. Temyiz (İYUK m. 46)

🔹 Danıştay dava dairelerinin nihai kararları ile bölge idare mahkemelerinin kanunda sayılan kararlarına karşı başvurulur
🔹 Süre: Kararın tebliğinden itibaren 30 gün
🔹 Danıştay inceler. Karar düzeltme yolu 6545 sayılı Kanunla (2014) kaldırılmıştır (İYUK m. 54 mülga)