Arşivciler ve belge yönetimi uzmanları, bir kurumun ya da devletin ürettiği belgeleri oluştukları andan itibaren düzenler, korur ve gerektiğinde erişime açar. Bu iş yalnızca eski belgelerle uğraşmak demek değildir; bugün bir kurumda yazılan yazışmaların, dosyaların ve elektronik kayıtların nasıl saklanacağı da bu alanın konusudur. Bu rehber arşivciliğe, Bilgi ve Belge Yönetimi bölümüne, kamudaki arşiv kadrolarına ve elektronik belge yönetimine odaklanır; kütüphanecilik yazının dışında kalır, müzecilik için arkeolog ve müze uzmanı rehberimize bakabilirsiniz.
Kısa cevap: Arşivciliğe en doğrudan yol, YKS'de EA (eşit ağırlık) puan türüyle öğrenci alan 4 yıllık Bilgi ve Belge Yönetimi lisans programıdır. YKS bölüm listesinde “Arşivcilik” adıyla ayrı bir lisans programı yoktur; arşivcilik dersleri bu bölümün müfredatında yer alır ve tarih gibi bölümlerden mezun olanlar da arşivlerde çalışabilir. Kamu kadrolarına Kamu Personel Seçme Sınavı (KPSS) ve kurum ilanlarıyla girilir; şartlar her ilanda ayrıca yazar.
Arşivci ve belge yönetimi uzmanı nedir, ne iş yapar?
Arşivcilik, belgelerin yaşam döngüsünü yönetmektir. Günlük işlerde kullanılan dosyalar önce üretildikleri birimde tutulur (cari arşiv); kullanım sıklığı azaldıkça ara arşive, kalıcı değeri olanlar ise tarihî arşive ayrılır. Hangi belgenin ne kadar süre saklanacağı ve ne zaman imha edileceği, mevzuata ve kurumun dosya planına göre belirlenir.
Başlıca görevler şunlardır:
- Belgeleri dosya planına göre sınıflandırmak ve kayıt altına almak
- Arşivi düzenlemek: tasnif yapmak, envanter ve belgelerin içeriğini tanıtan arama araçları hazırlamak
- Fiziksel koruma koşullarını (nem, sıcaklık, ışık, ambalaj) izlemek; onarım ya da dijital kopya gerektiğinde ilgili birimlerle çalışmak
- Saklama süresi dolan belgelerin ayıklanması ve imhası için hazırlık yapmak
- Kurum çalışanlarının ve araştırmacıların belgeye erişimini sağlamak; kişisel veri ve gizlilik dereceli belgelerde erişim kurallarını uygulamak
- Elektronik belge yönetim sistemlerinin kullanımında görev almak
Osmanlı dönemi gibi tarihî belgelerle çalışanlar ayrıca eski yazıyı okuma, belge türlerini tanıma ve tarihsel kaynakları değerlendirme becerisine ihtiyaç duyar.
Hangi bölümler ve sınavlar?
Lisans (4 yıl) ve YKS puan türleri:
- Bilgi ve Belge Yönetimi (EA): Çoğunlukla edebiyat ya da insan ve toplum bilimleri fakültelerinde açılır. Bilgi düzenleme, arşivcilik, kayıt ve belge yönetimi, bilgi erişimi ve kütüphanecilik konularını birlikte işler.
- Tarih (SÖZ): Tarihî arşivlerde araştırmacı olarak çalışmak isteyenler için güçlü bir temeldir; programa göre Osmanlıca ve belge okuma dersleri bulunur.
- Yönetim Bilişim Sistemleri (EA): Kurumsal bilgi sistemlerine ve elektronik belge yönetimine yakın bir yoldur.
Ön lisans (2 yıl): YKS ön lisans listesinde arşivciliğe doğrudan adını veren bir program görünmüyor. Kurumların evrak ve arşiv birimlerindeki destek görevlerine Büro Yönetimi ve Yönetici Asistanlığı, hastane kayıt birimlerine ise Tıbbi Dokümantasyon ve Sekreterlik gibi TYT puanıyla öğrenci alan programlar yakın durur. Aranan mezuniyet ve bölüm şartı her kadroda ayrıca yazar.
Taban puanı, başarı sırası ve kontenjan her yıl değiştiği için güncel verilere YKS bölümler sayfasından bakın.
Lisansüstü ve akademi: Bilgi ve Belge Yönetimi alanında yüksek lisans ve doktora yapılabilir. Araştırma görevliliği için ALES'ten en az 70 puan ve yabancı dil şartı aranır; ilanda hangi ALES puan türünün istendiği yazar ve üniversiteler alt sınırı yükseltebilir. Sınavın yapısı için ALES rehberine bakabilirsiniz.
KPSS ve kamu kadroları: Kamu kurumları arşiv, evrak ve belge işleri için memur ya da sözleşmeli personeli çoğunlukla KPSS puanına dayalı ilanlarla alır; bazı kadrolar için kurumun kendi sınavı da yapılır. Aynı işi yapanlar kurumdan kuruma farklı statülerde (memur, sözleşmeli ya da işçi) çalışabilir. Bu yüzden ilandaki unvan, mezuniyet ve puan türü şartı her başvuruda dikkatle okunmalıdır. Sınavın yapısı için KPSS rehberine göz atabilirsiniz.
Devlet Arşivleri Başkanlığı ve kurum arşivleri
Türkiye'de devletin tarihî belgelerini koruyan merkezî kurum, T.C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı'dır. Başkanlık, Osmanlı Arşivi ve Cumhuriyet Arşivi gibi birimleriyle belgeleri düzenler ve araştırmacıların kullanımına sunar. Kurumun internet sitesinde belge talepleri, belge tarama sistemi, mevzuat, eğitim ve staj duyuruları bulunur.
Başkanlık zaman zaman Arşiv Uzman Yardımcılığı ve sözleşmeli personel gibi kadrolar için ilan yayımlar; son sözleşmeli personel ilanında başvurular e-Devlet Kapısı ya da Kariyer Kapısı üzerinden elektronik ortamda alınmıştır. Bölüm şartı, KPSS puan türü ve diğer koşullar her ilan metninde ayrıca yazar, bu yüzden duyuruları düzenli izlemek gerekir.
Bakanlıklar, belediyeler, üniversiteler ve diğer kamu kurumları ise kendi arşivlerini kurar ve yönetir. Kurum arşivlerinde çalışanlar belgeleri dosya planına göre sınıflandırır, saklama sürelerini izler ve imha işlemlerini mevzuata uygun yürütür. TBMM ve Dışişleri Bakanlığı gibi bazı kurumlar kendi tarihî arşivlerini de ayrıca yönetir.
Elektronik belge yönetimi ve dijital arşiv
Kamu kurumlarında yazışmalar giderek elektronik belge yönetim sistemleri (EBYS) üzerinden yürütülür. Belgeler güvenli elektronik imzayla imzalanır (5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu), dosya planına göre sınıflandırılır ve elektronik ortamda saklanır. Kâğıt belgelerin taranıp dijital ortama aktarılması da arşivlerde yaygın bir iştir.
Elektronik belgelerin uzun yıllar güvenilir biçimde saklanması ayrı bir uzmanlık ister. Dosya biçimi, meta veri, erişim yetkisi ve yedekleme gibi konulara dikkat edilir; uzun süreli saklamaya uygun biçimler (örneğin PDF/A) bu amaçla kullanılır. Kişisel veri içeren belgelerde 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu'na uygun davranmak gerekir.
Derslerde ve ilanlarda standart adlarıyla da karşılaşabilirsiniz: kayıt yönetimi için ISO 15489, arşiv içeriğini tanımlamak için Uluslararası Arşiv Konseyi'nin (ICA) tasvir standardı ISAD(G). Veri tabanı, tarama ve metin tanıma araçları ile bilgi güvenliği temelleri bu alanda işe yarar.
Kamu ve özel sektörde çalışma alanları
| Alan | Nasıl girilir | Not |
|---|---|---|
| Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı | Başkanlığın ilanları (örneğin Arşiv Uzman Yardımcılığı, sözleşmeli personel); KPSS ve diğer şartlar ilanda yazar | Tarihî belgelerin korunması, düzenlenmesi, dijitalleştirilmesi ve araştırmacı hizmetleri |
| Bakanlıklar, belediyeler, üniversiteler ve diğer kamu kurumları | Kurum ilanları; KPSS ya da kurumun kendi sınavı | Cari ve ara arşiv, dosya planı, elektronik belge yönetim sistemi |
| Kendi tarihî arşivini yöneten kurumlar (örneğin TBMM, Dışişleri Bakanlığı) | Kurum ilanları | Arşivin yapısı ve erişim kuralları kuruma göre değişir |
| Hastaneler ve sağlık kurumları | Kurum ya da şirket ilanları | Hasta dosyası ve tıbbi kayıt arşivleri |
| Üniversiteler ve araştırma kurumları | Lisansüstü eğitim, ALES ve yabancı dil; araştırma görevlisi ve öğretim üyesi ilanları | Bilgi ve Belge Yönetimi bölümlerinde ders, araştırma ve proje |
| Bankalar, vakıflar ve diğer özel kuruluşlar | Kurum ilanları, staj | Kurumsal arşiv, sözleşme ve kayıt yönetimi |
| Yazılım ve danışmanlık firmaları | Firma ilanları; bilişim ve belge yönetimi bilgisi | Elektronik belge yönetim sistemi kurulumu, danışmanlık ve eğitim |
| Yurt dışı | Diploma denkliği, dil yeterliği ve ülkenin meslek şartları; kurum ilanı | Süreç ülkeye ve kuruma göre değişir |
Maaş neye göre değişir?
Kamu kadrolarında maaş derece ve kademeye göre belirlenir. Temmuz 2026 için bekâr, eş ve çocuk yardımı hariç yaklaşık net aylık tutarlar şöyledir:
- Memur (lisans, 9/1): yaklaşık 67.200 TL (Temmuz 2026, bekâr, giriş)
- Memur (ön lisans, 10/2): yaklaşık 67.200 TL
- Araştırma görevlisi (7/1): yaklaşık 96.650 TL
- Doktor öğretim üyesi (4/1): yaklaşık 104.350 TL
Arşiv uzman yardımcılığı gibi özel unvanların maaşı kadroya, dereceye ve kurum mevzuatına göre belirlendiği için burada tek bir rakam vermiyoruz; ilan metni ve atama belgesi esastır. Derece ve kademe ilerledikçe maaş artar; ek ödemeler kuruma ve göreve göre ayrıca yapılabilir. Genel karşılaştırma için memur maaşları rehberine bakabilirsiniz.
Özel sektörde, vakıflarda ve yurt dışında herkes için geçerli bir rakam yoktur; ücret işverene ve pozisyona göre çok değişir. Belirleyen başlıca etkenler şunlardır:
- İşverenin türü ve ölçeği: kamu, vakıf, şirket ya da danışmanlık firması
- Şehir ve çalışma biçimi
- Görev: arşivci, belge yönetimi uzmanı ya da sistem danışmanı
- Deneyim ve teknik beceriler: elektronik belge yönetim sistemi, veri tabanı, bilgi güvenliği
- Yabancı dil düzeyi ve ek eğitimler
Adım adım yol haritası
- Alanı tanıyın. Bilgi ve Belge Yönetimi müfredatını okuyun; arşivcilik, kütüphanecilik ve belge yönetimi arasındaki farkı anlayın.
- Puan türünüze göre hedef belirleyin. Bilgi ve Belge Yönetimi için EA, tarih için SÖZ puan türüyle YKS'ye hazırlanın.
- Lisansta temelleri güçlendirin. Arşivcilik, kayıt yönetimi, bilgi erişimi, veri tabanı ve yabancı dil derslerine önem verin; ilgi alanınıza göre Osmanlıca öğrenin.
- Staj yapın. Kurum, belediye ve üniversite arşivlerinde ya da Devlet Arşivleri Başkanlığı'nın duyurduğu staj programlarında deneyim kazanın.
- Elektronik belge yönetimi becerisi edinin. Elektronik belge yönetim sistemi kullanımı, tarama, dijital saklama ve meta veri konularını öğrenin.
- Kamu ilanlarını izleyin. Devlet Arşivleri Başkanlığı, bakanlıklar, belediyeler ve üniversitelerin duyurularını takip edin; ilanda yazan bölüm ve KPSS şartlarını okuyun.
- Seçenekleri açık tutun. Kamu ilanlarıyla birlikte özel sektör, danışmanlık ve lisansüstü başvurularını da değerlendirin.
- Uzmanlaşın. Tarihî arşiv, kurumsal belge yönetimi ya da dijital koruma gibi bir alt alanda derinleşin.
Sık Sorulan Sorular
Arşivci olmak için hangi bölüm okunmalı?
En doğrudan yol Bilgi ve Belge Yönetimi bölümüdür (EA). Tarih mezunları da tarihî arşivlerde araştırmacı ya da uzman olarak çalışabilir; ancak kamu ilanlarında hangi bölümlerin kabul edildiği kadroya göre değişir.
Arşivcilik bölümü var mı?
YKS bölüm listesinde “Arşivcilik” adıyla ayrı bir lisans programı bulunmuyor. Arşivcilik, Bilgi ve Belge Yönetimi bölümünün müfredatında ve lisansüstü programlarında işlenen bir alandır.
Devlet Arşivleri Başkanlığı'nda nasıl çalışılır?
Başkanlık personeli ilanla alır; zaman zaman Arşiv Uzman Yardımcılığı ve sözleşmeli personel gibi kadrolar için ilan yayımlar. Başvuru şartları, sınav türü ve aranan bölümler ilan metninde yazar; duyuruları düzenli izleyin, kadro her dönem açılmayabilir.
Osmanlıca bilmek şart mı?
Kurum arşivlerinde çoğunlukla gerekmez; güncel belgeler Latin harflidir. Osmanlı dönemi belgeleriyle çalışacaksanız Osmanlıca okuma becerisi çok önemlidir. Bu beceri tarih bölümlerinde, bazı Bilgi ve Belge Yönetimi programlarında ve kurslarda kazanılabilir.
Elektronik belge yönetimi alanında çalışmak için ne gerekir?
Bilgi ve Belge Yönetimi, Yönetim Bilişim Sistemleri ya da bilgisayar alanlarından gelenler bu alanda görev alabilir. Dosya planı, meta veri, bilgi güvenliği ve elektronik belge yönetim sistemi kullanımı öne çıkar.
Arşivci maaşı ne kadar?
Kamuda maaş kadroya, dereceye ve kademeye göre değişir; lisans mezunu memur giriş neti yukarıda belirtilmiştir. Özel sektörde ücret işverene, göreve ve deneyime göre çok farklılaştığı için rakam vermiyoruz.
Bilgi ve Belge Yönetimi mezunu iş bulabilir mi?
Bu alanda resmî bir istihdam oranı vermiyoruz. Kamu ilanlarını izlemek, elektronik belge yönetimi ve veri becerilerini geliştirmek, staj yapmak ve özel sektörü ile akademiyi birlikte değerlendirmek seçenekleri genişletir.
Bölüm ve sınav planınızı birlikte kurmak için koçluk sayfasına göz atabilirsiniz.
