HMGS Nedir? Tarihçesi ve 7188 Sayılı Kanun

İlgili İçerikler: HMGS Rehberi | HMGS Sayacı | Konu Dağılımı | HMGS Puan Hesaplama

🔗 HMGS Hazırlık: Sınav Konuları | Hangi Meslekler? | Kimler Muaf?

Hukuk Mesleklerine Giriş Sınavı (HMGS), Türkiye'de hukuk fakültesi mezunlarının avukatlık, hakimlik, savcılık ve noterlik mesleklerine geçişte başarılı olması gereken merkezi bir sınavdır. Uzun yıllar tartışılan "avukatlık sınavı" fikri, 2019 yılında 7188 sayılı Kanun ile nihayet hayata geçirilmiştir. Bu yazıda HMGS'nin tarihsel arka planını, yasal dayanağını ve günümüze uzanan sürecini detaylı olarak ele alıyoruz.

HMGS'nin Tarihsel Arka Planı

Türkiye'de avukatlık mesleğine giriş için sınav uygulaması fikri, aslında onlarca yıl öncesine dayanmaktadır. Hukuk fakültesi sayısının artması, kontenjanların büyümesi ve mezun kalitesine ilişkin endişeler, yıllar içinde "avukatlık sınavı" tartışmalarını sürekli gündemde tutmuştur.

1990'lar: İlk Tartışmalar

Türkiye Barolar Birliği, 1990'lı yıllardan itibaren avukatlık mesleğine giriş için bir yeterlilik sınavı yapılması gerektiğini savunmaktaydı. O dönemde hukuk fakültesi sayısı sınırlı olmasına rağmen, mesleğe giriş standartları konusunda endişeler mevcuttu. Ancak bu tartışmalar somut bir düzenlemeye dönüşmedi.

2000'ler: Artan Baskılar

2000'li yıllarda hukuk fakültesi sayısı hızla artmaya başladı. Devlet ve vakıf üniversiteleri bünyesinde onlarca yeni hukuk fakültesi açıldı. Kontenjanlar sürekli yükseldi ve her yıl binlerce hukuk mezunu iş piyasasına çıkmaya başladı. Bu durum, avukatlık sınavı tartışmalarını yeniden alevlendirdi.

Barolar ve akademisyenler, hukuk eğitiminin kalitesini korumak ve meslek mensuplarının yetkinliğini garantilemek için bir sınav sisteminin zorunlu olduğunu vurguluyordu. Ancak çeşitli siyasi ve pratik nedenlerle bu süreçte de somut bir adım atılamadı.

2010'lar: Yoğunlaşan Gündem

2010'lu yıllarda yeni açılan fakültelerle birlikte hukuk mezunu sayısı belirgin biçimde arttı ve mesleğe giriş standartları tartışması yoğunlaştı. Bu dönemde Adalet Bakanlığı da konuya eğilmeye başladı ve çeşitli çalışma grupları oluşturuldu.

7188 Sayılı Kanun: Dönüm Noktası

Uzun tartışmaların ardından, 17 Ekim 2019 tarihinde kabul edilen ve 24 Ekim 2019'da Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 7188 sayılı "Ceza Muhakemesi Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun", HMGS'nin yasal temelini oluşturmuştur.

Bu kanunun 5. maddesiyle 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'na eklenen Ek md. 41, hâkimlik, savcılık, avukatlık ve noterlik mesleklerine girişte HMGS'de başarılı olma şartını getirdi; Geçici md. 80 ise geçiş (muafiyet) hükümlerini düzenledi. Şart; avukatlık stajı (1136 md. 16), noterlik stajı (1512 md. 7/4) ve hâkim ve savcı yardımcılığı sınavı (2802 md. 8/1-e) için aranır.

Kanunun Getirdiği Temel Düzenlemeler

• Sınav Zorunluluğu: Avukatlık stajına başlamak için HMGS'de başarılı olmak zorunlu hale getirildi
• Geçerlilik Süresi: Başarı belgesi için kanun ve yönetmelikte süre sınırı öngörülmemiştir (bu yönde bir hüküm hiç olmadı)
• Geçiş Hükümleri: Geçici md. 80 ile 24 Ekim 2019'dan önce hukuk fakültesine kayıt yaptıranlar muaf tutuldu; 31 Mart 2024'ten önce mezun olanlara ilişkin ikinci, bağımsız muafiyet bendi sonradan 7417 sayılı Kanunla (RG 5/7/2022) eklendi
• Sınav İçeriği: Hukuk alanlarını kapsayan çoktan seçmeli test usulü benimsendi
• Sınav Kurumu: ÖSYM sınavın düzenlenmesiyle yetkili kılındı

Kanundan Sınava Uzanan Süreç

7188 sayılı Kanun 2019'da yürürlüğe girmesine rağmen, ilk HMGS ancak 29 Eylül 2024'te yapılabilmiştir. Bu 5 yıllık sürecin başlıca aşamaları şunlardır:

COVID-19 Pandemi Etkisi (2020-2021)

Kanunun yürürlüğe girmesinin hemen ardından dünyayı etkisi altına alan COVID-19 pandemisi, ÖSYM'nin mevcut sınav takviminde de ertelemelere yol açtı. Bununla birlikte geçiş hükümleri de belirleyiciydi: 24 Ekim 2019'dan önce hukuk fakültesine kayıt yaptıranlar muaf olduğundan, sınava tabi ilk mezunlar ancak 2020'lerin ortasında ortaya çıktı.

Mevzuat Hazırlığı (2022-2024)

7417 sayılı Kanunla (RG 5/7/2022) muafiyete 31 Mart 2024'ten önce mezun olanlar da eklendi. Hukuk Mesleklerine Giriş Sınavı ve İdari Yargı Ön Sınavı Yönetmeliği 8 Mayıs 2024'te Resmî Gazete'de yayımlandı (sayı 32540); sınavın uygulama esasları ve alan dağılımı bu yönetmelikle belirlendi. 100 üzerinden 70 başarı ölçütü ise kanunda (2547 Ek md. 41) yer alır, yönetmelik de bunu tekrarlar.

İlk Sınav: 2024

İlk HMGS 29 Eylül 2024'te 100 soru ve 130 dakika olarak yapıldı. ÖSYM verilerine göre 9.338 aday başvurdu; haberlere göre 9.142 aday sınava girdi ve başarı oranı %42,67 oldu (haber, resmî değil). 2025/1'den itibaren sınav 120 soru ve 155 dakikaya çıktı; oturumlar yılda iki kez, Nisan ve Eylül'de yapılıyor.

HMGS ve Diğer Ülke Uygulamaları

HMGS benzeri sınavlar, dünyada pek çok ülkede uzun süredir uygulanmaktadır. Türkiye bu konuda nispeten geç kalmış bir ülkedir:

Amerika Birleşik Devletleri - Bar Exam

ABD'de her eyaletin kendi bar sınavı (Bar Exam) bulunmaktadır. Hukuk fakültesi mezunları, hangi eyalette avukatlık yapmak istiyorlarsa o eyaletin bar sınavını geçmek zorundadır. Sınav geçme oranları eyaletlere göre değişmekle birlikte genellikle %60-80 arasındadır.

Almanya - Staatsexamen

Almanya'da iki aşamalı devlet sınavı (Staatsexamen) sistemi uygulanmaktadır. İlk sınav hukuk fakültesi sonunda, ikinci sınav ise staj döneminin ardından yapılmaktadır. Her iki sınavın da geçilmesi zorunludur.

İngiltere - SQE

İngiltere ve Galler'de 2021'den itibaren Solicitor Qualifying Examination (SQE) uygulanmaktadır. İki aşamalı bu sınav, avukatlık mesleğine girişin kapısını oluşturmaktadır.

Japonya - Shiho Shiken

Japonya'da hukuk mesleğine giriş için çok zorlu bir sınav sistemi bulunmaktadır. Geçme oranları oldukça düşüktür ve adayların büyük çoğunluğu sınavı geçemez.

HMGS'nin Amacı ve Önemi

HMGS, Türk hukuk sisteminde önemli bir kalite kontrol mekanizması olarak tasarlanmıştır. Sınavın temel amaçları şunlardır:

• Mesleki Yetkinlik: Hukuk fakültesi mezunlarının mesleki bilgi düzeyini ölçmek
• Standart Oluşturma: Farklı fakültelerden gelen mezunlar için ortak bir değerlendirme kriteri sağlamak
• Kalite Güvencesi: Hukuk mesleklerinin kalitesini artırmak
• Adalet Sisteminin Güçlendirilmesi: Yetkin hukukçuların sisteme katılmasını sağlamak

Eleştiriler ve Tartışmalar

HMGS, getirildiği günden bu yana çeşitli eleştirilere de konu olmuştur:

Olumlu Görüşler

• Mesleki yetkinliği artırır
• Hukuk eğitiminin kalitesini yükseltir
• Uluslararası standartlara uyum sağlar
• Adalet sisteminin güvenilirliğini artırır

Eleştiriler

• Ek bir engel oluşturduğu
• Maddi külfet yarattığı
• Ezberci bir yaklaşımı teşvik ettiği
• Staj sürecinin daha önemli olduğu

Sık Sorulan Sorular

HMGS ne zaman çıktı?

HMGS'nin yasal dayanağı olan 7188 sayılı Kanun, 24 Ekim 2019 tarihinde Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Kanunî dayanak, 2547 sayılı Kanun'a eklenen Ek md. 41 ve Geçici md. 80'dir. İlk HMGS ise 29 Eylül 2024'te yapılmıştır; geçiş hükümleri (24 Ekim 2019 öncesi kayıt ve 31 Mart 2024 öncesi mezuniyet muafiyeti) ve yönetmeliğin 8 Mayıs 2024'te yayımlanması nedeniyle fiilî başlangıç 5 yıl sürmüştür.

7188 sayılı Kanun ne getirdi?

7188 sayılı Kanun, 2547 sayılı Kanun'a eklediği Ek md. 41 ile hâkimlik, savcılık, avukatlık ve noterlik mesleklerine girişte HMGS'de başarılı olma şartını getirmiştir. Bugün bu şart avukatlık stajına (1136 md. 16) ve noterlik stajına (1512 md. 7/4) başlamak ile hâkim ve savcı yardımcılığı (eski adıyla adaylık) yazılı yarışma sınavına girmek (2802 md. 8/1-e) için aranır. Geçici md. 80 ise geçiş hükümlerini ve muafiyeti düzenlemiştir.

HMGS'den önce nasıl avukat olunuyordu?

HMGS'den önce hukuk fakültesi mezunları, bir baroya kayıt yaptırıp 1 yıllık staj dönemini tamamlayarak doğrudan avukatlık ruhsatı alabiliyordu. Herhangi bir mesleğe giriş sınavı bulunmuyordu.

Diğer ülkelerde benzer sınavlar var mı?

Evet, dünyada pek çok gelişmiş ülkede avukatlık sınavı uygulanmaktadır. ABD'de Bar Exam, Almanya'da Staatsexamen, İngiltere'de SQE, Japonya'da Shiho Shiken gibi sınavlar uzun yıllardır yapılmaktadır. Türkiye bu konuda nispeten geç kalmış bir ülkedir.

HMGS kalıcı mı olacak?

HMGS, 7188 sayılı Kanun ile yasal zemine oturtulmuş kalıcı bir düzenlemedir. Kanun değişikliği olmadığı sürece sınav uygulaması devam edecektir. Aksine, 2025 yönetmelik değişikliğiyle sınavın kapsamı genişletilmiştir. 16 Temmuz 2026'da HMGS şartını kaldırmayı öngören bir kanun teklifi TBMM'ye sunulmuştur (Adalet Komisyonunda); yürürlükte bir değişiklik yoktur.

İlgili Yazılar

• HMGS Hangi Meslekler İçin Zorunlu?
• HMGS Kimler Muaf?
• HMGS Konuları Tam Liste
• HMGS 2026 Başvuru Tarihleri
• HMGS Çalışma Programı