📌 Maaş ve gelir rakamları hakkında: Bu yazıda geçen maaş ve gelir aralıkları yaklaşık değerlerdir; resmî bir tabloya dayanmayabilir ve zamanla eskir. Kamu maaşları kadro, derece, kıdem ve katsayıya göre hesaplanır; kesin tutar için ilgili kurumun ve Hazine ve Maliye Bakanlığı'nın duyurularını, özel sektörde ise iş ilanı ve sözleşmeyi esas alın.
Son Güncelleme: Eylül 2026 | Bu içerik en güncel bilgilerle hazırlanmıştır.
İlgili İçerikler: HMGS Rehberi | HMGS Sayacı | Konu Dağılımı | HMGS Puan Hesaplama
HMGS ve arabuluculuk sınavı, hukuk fakültesi mezunlarının en çok karşılaştırdığı iki sınav — ama aralarındaki ilişkiyi doğru anlayan aday sayısı şaşırtıcı derecede az. Koçluk sürecimde sıkça gördüğüm bir durum var: öğrenciler "HMGS mi, arabuluculuk mu?" diye soru soruyor, oysa bu iki sınav birbirinin alternatifi değil, birbirini tamamlıyor. Her iki sınavın ortak konuları var, çalışma stratejileri örtüşüyor ve her ikisini de geçmek kariyer seçeneklerini ciddi şekilde genişletiyor. 2026 itibarıyla arabuluculuk mesleki alanı genişlemeye devam ediyor ve HMGS ile birlikte hazırlanan adaylar iki kapıyı aynı anda açabiliyor.
HMGS ve Arabuluculuk Sınavı: Temel Farklar
Önce her iki sınavın yapısını netleştirelim:
| Özellik | HMGS | Arabuluculuk Sınavı |
|---|---|---|
| Düzenleyen | ÖSYM (Adalet Bakanlığı adına) | Adalet Bakanlığı Arabuluculuk Daire Başkanlığı |
| Kimler girebilir? | Hukuk fakültesi mezunları | 5 yıl mesleki deneyimli hukukçular |
| Soru sayısı | 120 çoktan seçmeli | 100 çoktan seçmeli |
| Süre | 155 dakika | 120 dakika |
| Baraj puanı | 70/100 (2026-HMGS/2'den itibaren göreli formül; 70 sabit bir doğru sayısına karşılık gelmez) | 70/100 |
| Sınav sıklığı | Yılda 2 kez | Yılda 2-3 kez |
| Ön koşul | Hukuk fakültesi diploması | Arabuluculuk eğitimi (en az 84 saat) |
| Sonuç | Avukatlık/hakimlik/savcılık kapısı | Arabulucu siciline kayıt |
Tablodan hemen görülen kritik fark: arabuluculuk sınavına girebilmek için en az 5 yıl mesleki deneyim ve arabuluculuk eğitimi sertifikası gerekiyor. Yani yeni mezun bir hukukçu doğrudan arabuluculuk sınavına giremez — önce mesleğinde en az 5 yıl kıdem kazanması (Bakanlık SSS'ine göre avukatlık stajı da sayılır) ve ardından en az 84 saatlik arabuluculuk eğitimini tamamlaması gerekiyor.
Önemli: Arabuluculuk sınavı HMGS'nin alternatifi değil, tamamlayıcısı. Arabulucu olmak için hukuk mezuniyeti, mesleğinde en az 5 yıl kıdem, en az 84 saatlik eğitim ve Bakanlığın yazılı sınavı gerekir; kanunda ayrıca HMGS şartı yok. Ancak kıdemini avukatlık yolundan kazanacaksan HMGS (tabi olanlar için) ilk adım.
Ortak Konular: Çalışma Sinerjisi
HMGS ve arabuluculuk sınavının konuları büyük ölçüde örtüşüyor. Bu örtüşme, her iki sınava hazırlanan adaylar için ciddi bir verimlilik avantajı sağlıyor.
Doğrudan Örtüşen Konular
| Konu | HMGS'deki Yeri | Arabuluculuk Sınavındaki Yeri | Örtüşme |
|---|---|---|---|
| Medeni Hukuk (Genel) | 20 soru | 15-20 soru | Yüksek |
| Borçlar Hukuku | 20 soru | 15-20 soru | Yüksek |
| Ticaret Hukuku | 15 soru | 10-15 soru | Orta |
| Medeni Usul Hukuku | Usul (15 soru içinde) | 10-15 soru | Orta |
| İş Hukuku | Borçlar içinde dolaylı | 15-20 soru | Düşük-Orta |
| Arabuluculuk Mevzuatı | Yok | 20-25 soru | Yok (arabuluculuğa özgü) |
Tablodan görüldüğü gibi Medeni Hukuk ve Borçlar Hukuku her iki sınavda da en ağır konular. Koçluk deneyimimde bu sinerjiden faydalanan adayların her iki sınavda da yüksek başarı gösterdiğini gözlemliyorum. HMGS'ye çalışırken Medeni ve Borçlar Hukuku'na yaptığın yatırım, ileride arabuluculuk sınavına da doğrudan taşınıyor.
HMGS'ye Özgü Konular (Arabuluculukta Yok)
- Anayasa Hukuku (15 soru)
- İdare Hukuku (15 soru)
- Ceza Hukuku (20 soru)
- Ceza Muhakemesi Hukuku (Usul içinde)
Arabuluculuğa Özgü Konular (HMGS'de Yok)
- 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu
- Arabuluculuk iletişim teknikleri
- Müzakere ve çatışma çözümü
- İş uyuşmazlıklarında zorunlu arabuluculuk
- Ticari uyuşmazlıklarda zorunlu arabuluculuk
- Tüketici uyuşmazlıklarında zorunlu arabuluculuk
Borçlar Hukuku konu anlatımı rehberimiz her iki sınav için de temel kaynak niteliğinde.
Kariyer Karşılaştırması: Arabulucu vs Avukat
Her iki meslek de hukuk alanında ama pratik, gelir modeli ve günlük iş yapışı açısından ciddi farklılıklar var.
Gelir Karşılaştırması
| Kriter | Avukatlık | Arabuluculuk |
|---|---|---|
| İlk yıl gelir | Değişken (resmî ortalama yok) | Ek gelir olarak (dosya bazlı) |
| 5 yıl sonra | Resmî ortalama yok (büro, şehir ve alana bağlı) | Resmî ortalama yok (dosya sayısına bağlı) |
| Gelir modeli | Vekâlet ücreti + danışmanlık | Arabuluculuk ücreti (tarife bazlı) |
| Gelir istikrarı | Dalgalı | Nispeten düzenli (zorunlu arabuluculuk) |
| Ek gelir | Danışmanlık, yazarlık | Avukatlıkla birlikte yapılabilir |
Koçluk perspektifimden en önemli nokta şu: arabuluculuk genellikle avukatlığa ek bir gelir kaynağı olarak yapılıyor. Tam zamanlı arabuluculuk yapan hukukçu sayısı sınırlı — çoğu arabulucu aynı zamanda avukatlık da yapıyor. Bu nedenle "arabuluculuk mu avukatlık mı?" değil, "avukatlığa ek olarak arabuluculuk yapmak mantıklı mı?" sorusu daha doğru.
Koçluk İpucu: 2026 itibarıyla zorunlu arabuluculuk kapsamı genişlemeye devam ediyor. İş hukuku, ticari uyuşmazlıklar ve tüketici uyuşmazlıklarında arabuluculuk zorunlu. Kira uyuşmazlıkları da gündemde. Bu genişleme, arabuluculuk mesleğinin gelir potansiyelini her geçen yıl artırıyor.
Hangisi Önce: HMGS mi Arabuluculuk mu?
Avukatlık yolundan ilerleyecek bir mezun için cevap net: HMGS önce. Arabulucu olabilmek için mesleğinde 5 yıl kıdem gerekiyor; avukatlık yolunda bu kıdem HMGS sonrası başlayan stajla birlikte birikiyor. Yol haritası şöyle:
- HMGS'ye gir ve geç (70+ puan)
- Avukatlık stajını tamamla (1 yıl)
- Avukatlık ruhsatını al
- En az 5 yıl avukatlık yap
- Arabuluculuk eğitimini al (en az 84 saat)
- Arabuluculuk sınavına gir ve geç (70+ puan)
- Arabuluculuk siciline kaydol
Toplam süre: HMGS'den arabuluculuk siciline kadar yaklaşık 7-8 yıl. Bu uzun bir süre gibi görünebilir ama mentorluk deneyimimde şunu gözlemliyorum: bu süreci baştan planlayan adaylar her aşamada çok daha bilinçli ve kararlı hareket ediyor. Avukatlık stajı sürecini de bu planlamaya dahil etmeni öneriyorum.
Zorunlu Arabuluculuk: 2026 Güncel Durum
2026 itibarıyla zorunlu arabuluculuk kapsamı oldukça geniş. Bu genişleme arabuluculuk mesleğinin önemini artırıyor:
Zorunlu Arabuluculuk Alanları
| Alan | Kanuni Dayanak | Yürürlük |
|---|---|---|
| İş uyuşmazlıkları | 7036 sayılı Kanun md. 3 | 1 Ocak 2018 |
| Ticari uyuşmazlıklar | TTK md. 5/A | 1 Ocak 2019 |
| Tüketici uyuşmazlıkları | 6502 sayılı Kanun md. 73/A | 28 Temmuz 2020 |
| Kira uyuşmazlıkları | 7445 sayılı Kanun | 1 Eylül 2023 |
| Kat mülkiyeti uyuşmazlıkları | 7445 sayılı Kanun | 1 Eylül 2023 |
| Ortaklığın giderilmesi davaları | 7445 sayılı Kanun | 1 Eylül 2023 |
Bu genişleme trendi devam ediyor — miras uyuşmazlıkları ve bazı idari uyuşmazlıklar da zorunlu arabuluculuk kapsamına alınması tartışılıyor. Koçluk sürecimde hukuk fakültesi öğrencilerine şunu vurguluyorum: arabuluculuk, gelecekte avukatlığın ayrılmaz bir parçası haline gelecek gibi görünüyor.
Çalışma Stratejisi: İki Sınava Birden Hazırlanmak
Her ne kadar arabuluculuk sınavı 5 yıl deneyim sonrası olsa da HMGS hazırlığı sırasında arabuluculuk konularına da aşina olmak uzun vadede fayda sağlıyor. Mentorluk perspektifimden çalışma stratejisi:
HMGS Hazırlığında Arabuluculuk Sinerjisi Kurma
- Medeni Hukuk çalışırken: Arabuluculuğa elverişli uyuşmazlık türlerini de not al (kira, kat mülkiyeti, ortaklık)
- Borçlar Hukuku çalışırken: Sözleşmesel uyuşmazlıkların arabuluculuk boyutunu düşün
- Ticaret Hukuku çalışırken: Ticari uyuşmazlıklarda zorunlu arabuluculuk sürecini öğren
- Usul Hukuku çalışırken: Arabuluculuk dava şartı kavramını kavra
Ticaret Hukuku rehberimizde ticari uyuşmazlıklardaki arabuluculuk sürecine de değiniyoruz.
Uzun Vadeli Planlama: 2026'da HMGS'ye girip avukat olan bir hukuk mezunu, 2031'de arabuluculuk sınavına girebilir. Bu 5 yıllık sürede hem avukatlık deneyimi kazanıyorsun hem de arabuluculuk eğitimi için uygun zamanı belirliyorsun. Mentorluk çalışmalarımda bu planlamayı erkenden yapan adayların kariyerlerinde çok daha hızlı ilerlediklerini gözlemliyorum.
Arabuluculuk Eğitimi: Ne Zaman ve Nasıl?
Arabuluculuk sınavına girebilmek için Adalet Bakanlığı tarafından onaylı kuruluşlardan en az 84 saatlik arabuluculuk eğitimi almak zorunlu. Bu eğitim genellikle üniversitelerin sürekli eğitim merkezleri veya baro birliklerinin eğitim programları tarafından veriliyor.
Eğitim İçeriği
- Arabuluculuk kavramı ve ilkeleri
- İletişim teknikleri ve müzakere becerileri
- Arabuluculuk süreci ve aşamaları
- Mevzuat (6325 sayılı Kanun ve yönetmelikler)
- Uygulamalı arabuluculuk simülasyonları
- Etik kurallar
Eğitim ücreti 2026 itibarıyla 15.000-27.500 TL arasında değişiyor. Koçluk sürecimde adaylara eğitim seçiminde şu kriteri öneriyorum: uygulamalı simülasyon saati fazla olan programları tercih et. Teorik bilgiyi HMGS hazırlığından zaten alacaksın, arabuluculuk eğitiminde pratik beceriler daha önemli.
Sıkça Sorulan Sorular
HMGS'yi geçmeden arabuluculuk sınavına girebilir miyim?
Arabuluculuk sınavına girebilmek için hukuk fakültesi mezunu olmak ve en az 5 yıl mesleki deneyim yeterli — HMGS şartı yok. Ancak pratikte avukat olmak için HMGS gerekiyor ve 5 yıllık deneyim genellikle avukatlık süresinden sayılıyor. Yani dolaylı olarak HMGS sürece dahil oluyor. Hukuk fakültesine 24 Ekim 2019'dan önce kaydolan ya da 31 Mart 2024'ten önce mezun olan (HMGS'den muaf) hukukçular, doğrudan avukat olup 5 yıl sonra arabuluculuk sınavına girebiliyor. Koçluk sürecimde bu muafiyet durumunu netleştirmek için Adalet Bakanlığı'nın güncel duyurularını takip etmeni öneriyorum.
HMGS ve arabuluculuk sınavını aynı dönemde çalışabilir miyim?
Teorik olarak mümkün ama pratikte mantıklı değil. Çünkü arabuluculuk sınavı 5 yıl deneyim gerektirdiğinden, yeni mezun olarak sadece HMGS'ye odaklanman gerekiyor. İki sınavı aynı dönemde çalışmak ancak avukatlık deneyimi olan birinin yeni HMGS zorunluluğu kapsamına girmesi durumunda söz konusu olabilir. Koçluk perspektifimde tek sınava odaklanmak her zaman daha verimli sonuç veriyor.
Arabuluculuk avukatlıktan daha mı kazandırıyor?
Doğrudan karşılaştırma yapmak zor çünkü iki meslek farklı gelir modelleriyle çalışıyor. Avukatlık geliri dava bazlı ve değişken, arabuluculuk geliri tarife bazlı ve nispeten öngörülebilir. 2026'da zorunlu arabuluculuk kapsamının genişlemesiyle arabuluculuk gelirleri artış trendinde. Koçluk deneyimimde en başarılı hukukçuların her iki mesleği birlikte yürütenler olduğunu görüyorum — avukatlık ana gelir, arabuluculuk ek ve düzenli gelir kaynağı.
Arabuluculuk sınavı HMGS kadar zor mu?
Her iki sınavda da 70 baraj puanı gerekiyor ama soru tarzları ve zorluk düzeyi farklı. HMGS daha geniş kapsamlı (20 alan, 120 soru) ve hukuk bilgisini test ediyor. Arabuluculuk sınavı ise 100 soru içeriyor ve hukuk bilgisinin yanı sıra arabuluculuk süreç bilgisi ve iletişim tekniklerini de soruyor. Mentorluk sürecimde HMGS'yi geçen adayların arabuluculuk sınavını daha kolay bulduğunu gözlemliyorum çünkü hukuki altyapı zaten güçlü.
Arabulucu sicilinden çıkarılma riski var mı?
Evet, arabuluculuk siciline kaydolduktan sonra belirli koşullarda sicilden silinme mümkün. Mesleki etik ihlalleri, arabuluculuk faaliyetlerinde kanuna aykırı davranış veya avukatlık ruhsatının iptali sicilden çıkarılma sebepleri arasında. Ayrıca arabuluculuk yenileme eğitimlerine katılmamak da sicilden silinme gerekçesi olabiliyor. Koçluk perspektifimde sürekli mesleki gelişimi ihmal etmemek, sicil güvenliği için kritik.
Zorunlu arabuluculuk kapsamı daha da genişleyecek mi?
Güncel mevzuat çalışmalarına bakıldığında zorunlu arabuluculuk kapsamının genişleme trendinde olduğu açık. Miras uyuşmazlıkları, bazı idari uyuşmazlıklar ve sağlık uyuşmazlıkları için zorunlu arabuluculuk tartışılıyor. Bu genişleme arabuluculuk mesleğinin gelir potansiyelini artıracak. Koçluk sürecimde uzun vadeli kariyer planlaması yapan adaylara arabuluculuğu mutlaka dahil etmelerini öneriyorum — 5-10 yıl sonra bu meslek çok daha merkezi bir konumda olacak.
Arabuluculuk eğitimi için en uygun zaman ne?
Arabuluculuk eğitimi almak için ideal zaman, avukatlık deneyiminin 4. yılı civarı. Bu dönemde hem mesleki deneyimin yeterli düzeye gelmiş oluyor hem de 5. yıl dolduğunda hemen sınava girme imkânın oluşuyor. Eğitimi çok erken almak (1-2. yıl) riski, eğitim sertifikasının geçerliliğinin dolma ihtimali. Mentorluk perspektifimde planlamayı avukatlık deneyiminin 3. yılında başlatmak en stratejik zamanlama.
HMGS ve Kariyer Planlamasında Koçluk Desteği
HMGS hazırlığı, avukatlık kariyeri ve arabuluculuk planlaması dahil tüm hukuk kariyer süreçlerinde birebir koçluk desteği almak için bizimle iletişime geçebilirsin.
⚖️ Disclaimer
Bu içerik sınav hazırlığı amaçlı bilgilendirme rehberidir. Resmi başvuru+sınav bilgileri için ÖSYM+ilgili kurum resmi sayfalarını doğrulayın. Sınav bilgileri için ÖSYM resmi kılavuzunu doğrulayın.