Son Güncelleme: 18 Nisan 2026 | TDV İslam Ansiklopedisi ve DİB Dinler Tarihi kaynakları esas alınmıştır.
📋 Hızlı Bakış
- Sınav: DİB-MBSTS
- Konu: MBSTS Mezhepler Tarihi + Dinler Tarihi (5 Soru): Konu Anlatımı 2026
- Düzenleyici Kurum: ÖSYM (resmi sınavlar) / ilgili kurum
- 2026 Hazırlık: Düzenli çalışma + geçmiş yıl soruları + deneme sınavları
- Resmi Kaynak: osym.gov.tr — yıllık güncel kılavuz
- Okuma Süresi: 12+ dakika
Mezhepler + Dinler Tarihi: 5 Soru, %8,3 Ağırlık
MBSTS'de Mezhepler Tarihi (3 soru) ve Dinler Tarihi (2 soru) toplam 5 soru ile sınavın %8,3'ünü oluşturur. Soru sayısı az ama her doğru cevap standart puana değer katar. Son 2 haftalık çalışmada hepsini öğrenmek mümkündür.
1. Mezhepler Tarihi (3 Soru)
Fıkıh Mezhepleri (Ehl-i Sünnet)
| Mezhep | Kurucu | Yayılma |
|---|---|---|
| Hanefi | İmam-ı Azam Ebu Hanife (öl. 150/767) | Türkiye, Orta Asya, Balkanlar, Hindistan |
| Maliki | İmam Malik b. Enes (öl. 179/795) | Kuzey Afrika, Endülüs |
| Şafii | İmam Şafii (öl. 204/820) | Mısır, Güney Arabistan, Endonezya, D. Anadolu |
| Hanbeli | Ahmed b. Hanbel (öl. 241/855) | Suudi Arabistan, Körfez ülkeleri |
Kelam Mezhepleri
- Maturidilik: İmam Ebu Mansur el-Maturidi (öl. 333/944). Hanefi mezhebine bağlı bölgelerde. DİB resmi çizgisi.
- Eşarilik: İmam Ebu'l-Hasan el-Eş'ari (öl. 324/935). Şafii ve Maliki bölgelerinde.
- Selefilik: İbn Teymiyye (öl. 728/1328) geleneği. Nass merkezli.
Ana Akım Dışı Ekoller (Fırak-ı Dalle)
Hariciler
- Hz. Ali ile Muaviye arasındaki Sıffın savaşı (37/657) sonrası "Hakem olayı"nda ortaya çıktı
- "La hükme illa lillah" (Hüküm yalnız Allah'ındır) sloganı
- Büyük günah işleyeni kafir sayarlar
- Hz. Ali'yi şehit eden İbn Mülcem Haricidir
- Günümüzde: İbadiyye (Umman, K. Afrika'da az sayıda)
Mürcie
- İman ile ameli ayırdılar
- "İmanla beraber amel fayda vermez, küfürle beraber amel zarar vermez" görüşü
- Büyük günah işleyenin durumunu Allah'a havale ettiler (irca)
Mu'tezile
- Vasıl b. Ata (öl. 131/748) kurdu
- Hasan-ı Basri'nin meclisinden ayrıldı ("el-i'tizal" = ayrılma)
- 5 temel ilke (TAVME): Tevhid, Adalet, Va'd ve va'id, Menzile beyne'l-menzileteyn, Emr bi'l-ma'ruf nehy ani'l-münker
- Akıl ağırlıklı, büyük günah meselesinde "fasık" dediler
Cebriye
- Cehm b. Safvan (öl. 128/745)
- İnsanın iradesi yoktur — her şey Allah'ın zorlaması
Kaderiye
- Ma'bed el-Cüheni ortaya attı
- İnsan tam iradeli — Allah önceden bilmez, takdir yoktur
Şia Ekolleri
Şia: Hz. Ali ve Ehl-i Beyt'i merkeze alan dini-siyasi akımlar.
- İmamiye (İsna Aşeriyye - 12 İmam): En yaygın Şia. İran, Irak, Azerbaycan. 12 imam kabul eder, 12. imamın mehdi olduğuna inanır.
- Zeydiyye: 5. imam Zeyd b. Ali takipçileri. Yemen'de yaygın. Ehl-i Sünnet'e en yakın Şia kolu.
- İsmailiye: 7 imam kabul eder. Dürzi, Nusayri gibi alt kollar var.
- Alevilik: Türkiye'de yaygın. Bektaşilik geleneği, Hz. Ali sevgisi merkezli.
Tasavvuf Ekolleri
- Mevlevilik: Mevlana Celaleddin-i Rumi
- Nakşibendilik: Bahaeddin Nakşibend
- Kadirilik: Abdulkadir Geylani
- Bektaşilik: Hacı Bektaş-ı Veli
- Halvetilik, Rufailik, Sühreverdilik
2. Dinler Tarihi (2 Soru)
Semavi Dinler
Yahudilik
- Peygamber: Hz. Musa (vahiy sahibi), Hz. İbrahim (atasal)
- Kutsal kitaplar: Tanah (Tevrat, Nevi'im, Ketuvim), Talmud (yorum)
- İnanç esasları: Maimonides'in 13 iman esası
- İbadet yeri: Sinagog
- Din adamı: Haham
- Kutsal gün: Cumartesi (Şabat)
- Büyük bayramlar: Yom Kippur (Kefaret Günü), Pesah (Fısıh), Şavuot, Sukkot, Purim, Hanuka
- Kollar: Ortodoks, Muhafazakar, Reformcu, Rekonstrüksiyonist
Hristiyanlık
- Peygamber: Hz. İsa (Hristiyanlar Tanrı'nın oğlu olarak inanır)
- Kutsal kitaplar: İncil (4 İncil: Matta, Markos, Luka, Yuhanna) + Eski Ahit
- İnanç esasları: Teslis (Baba-Oğul-Kutsal Ruh), ilk günah, İsa'nın çarmıha gerilmesi ve dirilişi
- İbadet yeri: Kilise
- Din adamı: Papaz, rahip, piskopos, papa
- Kutsal gün: Pazar
- Kollar:
- Katolik: Merkez Roma, Papa otoriteli, en kalabalık
- Ortodoks: Doğu kiliseleri, Rus Ortodoks, Yunan Ortodoks, Ekümenik Patrikhane
- Protestan: 16. yy reformuyla ortaya çıktı. Luther (Lutheran), Kalvin (Kalvinist), Anglikan kilisesi
- Konsiller: İznik 325, İstanbul 381 (Teslis), Efes 431, Kadıköy 451
Doğu Dinleri
Hinduizm
- Dünyanın en eski dinlerinden biri (MÖ 1500+)
- Hindistan'da yaygın (~1 milyar mensup)
- Tanrı anlayışı: Brahman (mutlak gerçeklik), Trimurti (Brahma-Vişnu-Şiva)
- Kutsal kitaplar: Vedalar (Rigveda, Yajurveda, Samaveda, Atharvaveda), Upanişadlar, Bhagavad Gita, Ramayana, Mahabharata
- Karma, reenkarnasyon (samsara), moksha (kurtuluş)
- Kast sistemi (Brahman, Kşatriya, Vaisya, Şudra + Dalit/Dokunulmazlar)
- İbadet yeri: Mandir (tapınak)
Budizm
- Kurucu: Siddhartha Gautama (Buddha) (MÖ 6. yy)
- Hint kökenli, Asya'da yaygın
- 4 Yüce Hakikat: Acı var, acının sebebi, acının sonu, acının sonuna giden yol
- 8 Dilimli Yol
- Nirvana: Kurtuluş hali
- Kollar: Theravada (Güney), Mahayana (Kuzey), Vajrayana (Tibet)
- İbadet yeri: Pagoda, stupa, tapınak
Diğer Doğu Dinleri
- Konfüçyüsçülük: Konfüçyüs (MÖ 551-479). Etik sistem. Çin.
- Taoizm: Lao Tzu. Tao (Yol). Çin.
- Şintoizm: Japonya'nın yerli dini. Kami (ruhlar) inancı.
- Sihizm: Guru Nanak (1469-1539). Pencap. Monoteist.
- Jainizm: Mahavira. Şiddetsizlik (ahimsa) merkezli.
- Zerdüştlük: Zerdüşt (Zoroaster). Pers. İyilik-kötülük düalizmi. Günümüzde Hindistan Parsileri.
2 Haftalık Çalışma Programı
Hafta 1: Mezhepler Tarihi
- Gün 1: 4 Sünni fıkıh mezhebi kurucuları ve yayılma bölgeleri
- Gün 2: Eşarilik-Maturidilik-Selefilik karşılaştırma
- Gün 3: Hariciler, Mürcie, Cebriye, Kaderiye
- Gün 4: Mu'tezile ayrıntıları (5 ilke, ana temsilciler)
- Gün 5: Şia ekolleri (İmamiye, Zeydiyye, İsmailiye, Alevilik)
- Gün 6: Tasavvuf ekolleri ve önemli şahsiyetler
- Gün 7: Test + tekrar
Hafta 2: Dinler Tarihi
- Gün 1-2: Yahudilik (kutsal kitaplar, ibadet, bayramlar)
- Gün 3-4: Hristiyanlık (mezhepler, konsiller, kitaplar)
- Gün 5: Hinduizm (kutsal kitaplar, kast, Trimurti)
- Gün 6: Budizm + diğer Doğu dinleri
- Gün 7: Genel tekrar + test
Çıkmış Soru Trendleri
- Sünni fıkıh mezhep kurucuları ve vefat tarihleri
- Maturidi-Eşari ekol farkları
- Mu'tezile'nin 5 ilkesi
- Şia ekolleri (İmamiye 12 imam)
- Hristiyanlık konsilleri (İznik 325 — Teslis kararı)
- Yahudilik: Tevrat, sinagog, Yom Kippur
- Hinduizm kast sistemi ve Trimurti
- Budizm 4 Yüce Hakikat, Nirvana
Sıkça Sorulan Sorular
Alevilik Şia'nın bir kolu mudur?
Akademik olarak Anadolu Aleviliği; Şia'dan etkilenmiş, Ehl-i Beyt sevgisi temelli kendine özgü bir gelenektir. Doğrudan İmamiye Şia'sı değildir ancak birçok inanç noktasında benzerlikler vardır. MBSTS'de "Şia kollarından biri" şeklinde geçebilir.
Protestanlık ne zaman ortaya çıktı?
16. yüzyılda. Martin Luther'in 95 tezi 1517'de Wittenberg'deki kilise kapısına asmasıyla reform başladı. Temel eleştiri Katolik Kilisesi'nin endüljans satışı ve yozlaşmasıydı.
Budizm ile Hinduizm arasındaki temel fark nedir?
Hinduizm teistik (Tanrı inancı var, Trimurti), Budizm ise non-teistik (Buddha tanrı değildir, öğretmen). Budizm kast sistemini reddeder. Her ikisi de karma ve reenkarnasyona inanır ancak yol farklıdır.
Konsiller neden önemlidir?
Hristiyan inançlarının şekillendirildiği toplantılardır. İznik 325 (Teslis, Arius sapkınlığı reddi), İstanbul 381 (Kutsal Ruh), Efes 431 (Meryem teotokos), Kadıköy 451 (Hristoloji). MBSTS'de "hangi konsil hangi karar" sorulabilir.
Zerdüştlük İslam'ı etkiledi mi?
Akademik tartışma var. Bazı araştırmacılar ahiret, melek, cennet-cehennem gibi kavramların Zerdüşt'ten etkilendiğini söyler. Ancak İslami görüşe göre bu kavramlar Allah'tan geldiği için tam tersi: İslam orijinal, diğer dinler kısmen uyarlamış.
Son 2 Hafta Stratejisi
Mezhepler + Dinler Tarihi 5 sorudur ama her puan kariyer basamağı puanında fark yaratır. Koçluk ile ezber teknikleri ve karşılaştırma tabloları ile kolay öğrenim.
Kaynak: TDV İslam Ansiklopedisi mezhep ve dinler tarihi maddeleri, DİB Din Hizmetleri Genel Müdürlüğü Dinler Tarihi kaynakları.
❓ Sıkça Sorulan Sorular (FAQ)
DİB-MBSTS hazırlığı için ne kadar süre yeterli?
DİB-MBSTS hazırlığı için tipik olarak 6-12 aylık düzenli çalışma önerilir. Düzenli soru çözümü, geçmiş yıllar deneme sınavları ve son 2-3 ay yoğunlaştırılmış tekrar verimli sonuç verir.
DİB-MBSTS sınavında yanlış cezası var mı?
2018 sonrası ÖSYM'nin çoğu sınavında yanlış cezası kaldırılmıştır — sadece doğrular puanlanır. LGS+MSÜ gibi MEB sınavlarında yanlış cezası devam edebilir. Resmi kılavuza bakılmalı.
Geçmiş yıl soruları çözmek faydalı mı?
Evet, geçmiş yıl soruları en değerli kaynaklardan biridir. Soru tipleri+sıkça gelen konular+tuzakların öğrenilmesinde 5+ yıl geçmiş soru çözümü idealdir. ÖSYM resmi sayfasında ücretsiz erişim var.
Online kaynaklar yeterli mi?
Online kaynaklar (EBA, Khan Academy, YouTube hazırlık kanalları) ücretsiz+geniş kapsamlı içerik sunar. Ancak yapılandırılmış soru bankası+düzenli deneme sınavı+geri bildirim için bir kaynak/koçluk programı eklemek başarıyı artırır.
Sınav günü stratejisi nedir?
Sınav öncesi yeterli uyku (7-9 saat), hafif kahvaltı (kompleks karbonhidrat+protein), erken merkeze ulaşım (1+ saat öncesi), belge kontrolü (kimlik+sınav giriş belgesi+kalem). Süre yönetimi: zor soruda takılma, geri dön. Yanlış cezası yoksa boş bırakma.
⚖️ Disclaimer
Bu içerik sınav hazırlığı amaçlı bilgilendirme rehberidir. Resmi başvuru+sınav bilgileri için ÖSYM+ilgili kurum resmi sayfalarını doğrulayın. Sınav bilgileri için ÖSYM resmi kılavuzunu doğrulayın.
📝 Adım Adım Hazırlık Rehberi
-
1
Sınav Yapısını Tanı
DİB-MBSTS resmi kılavuzunu ÖSYM/MEB sayfasından indir, soru sayısı + süre + puan hesaplama formülünü öğren.
-
2
Geçmiş Yıl Sorularını İncele
En az son 5 yılın çıkmış sorularını çöz, hangi konuların ağırlık taşıdığını tespit et ve zayıf alanlarını belirle.
-
3
Realistik Çalışma Programı Kur
Günlük 4-6 saat (yoğun dönem 8 saat), haftalık 6 gün, dinlenme + tekrar günleri dahil olacak şekilde plan oluştur.
-
4
Kaynak Setini Sınırla
Konu anlatım kitabı (1 ana kaynak), soru bankası (1-2 kalın kitap), deneme seti (haftalık 2 deneme) — daha fazlası odak dağıtır.
-
5
Konu Tekrar Sistemi Kur
Spaced repetition (1 gün → 3 gün → 1 hafta → 1 ay tekrar). Yanlış yapılan soruları "yanlış defteri"ne kaydet, haftalık tekrar et.
-
6
Deneme Sınavı Disiplini
Son 2 ay haftalık 2-3 DİB-MBSTS denemesi (gerçek sınav saatlerinde + sınav koşullarında). Sonra detaylı analiz: hangi konuda kaç yanlış?
-
7
Sınav Günü Stratejisi
Önceki gece erken yat, sabah hafif kahvaltı, sınav merkezine 1 saat erken git. Önce kolay sorular, sonra zor — zaman yönetimi kritik.