ALES (Akademik Personel ve Lisansüstü Eğitimi Giriş Sınavı) Türkiye'de yüksek lisans+doktora+doçentlik+akademik personel atama+ÖYP/35-50 başvuru+yurt dışı bursluluk için temel sınavdır. ÖSYM tarafından 2026'da üç dönem (Mayıs, Ağustos, Kasım) yapılır. Bu rehberde 2026 dönemi için ALES konu dağılımı, 3 puan türü (Sayısal+Sözel+Eşit Ağırlık), akademik kariyer yolu (yüksek lisans→doktora→doçentlik→profesörlük), 35-50 maddesi+ÖYP, kontenjan-taban puan trendi ve 12 aylık hazırlık planı detaylı ele alınıyor.
📋 ALES 2026 Hızlı Bakış
- Sınav Dönemleri: 2026'da üç dönem: 10 Mayıs, 2 Ağustos ve 29 Kasım
- Soru Sayısı: 100 soru (50 Sayısal + 50 Sözel) / 150 dk
- Yanlış Cezası: VAR — 4 yanlış 1 doğruyu götürür
- Puan Türleri: Sayısal (SAY), Sözel (SÖZ), Eşit Ağırlık (EA) — 3 farklı puan
- Geçerlilik: 5 yıl (yüksek lisans/doktora başvuru için)
- Geçer Puan: 55 (lisansüstü programlara genel eşik) — 65/70/75/80 üst program eşikleri
- Hedef Kullanım: Yüksek lisans, doktora, doçentlik, ÖYP, 35-50 madde akademik kadro, yurt dışı burs (1416, YÖK, YTB)
📊 ALES Konu Dağılımı (100 Soru)
| Bölüm | Soru | Detay |
|---|---|---|
| Sayısal Bölüm | 50 | Aritmetik, cebir, geometri, problem çözme, mantıksal akıl yürütme |
| — Aritmetik+Sayılar | 10-12 | Tam sayılar, rasyonel sayılar, üs, kök, oranlama |
| — Cebir | 8-10 | Denklem, eşitsizlik, fonksiyon, polinom, çarpanlar |
| — Geometri | 8-10 | Açı, üçgen, çokgen, çember, alan-hacim |
| — Problem Çözme+Mantıksal | 15-18 | İşçi-havuz, hız-yol, yaş, yüzde, tablo-grafik yorumlama, mantık dizileri |
| Sözel Bölüm | 50 | Sözcük, anlam, paragraf, yargı, sözel mantık |
| — Sözcük+Anlam | 10-12 | Eş anlam, zıt anlam, deyim, atasözü, sözcükte anlam |
| — Cümle+Yargı | 8-10 | Cümle tamamlama, anlamca yakın, yargı tipi, kelime grupları |
| — Paragraf | 15-18 | Konu, ana düşünce, yardımcı düşünce, anlatım biçimi, parçada anlam |
| — Sözel Mantık | 8-10 | Çıkarım, varsayım, akıl yürütme, küme ilişkileri |
🎯 3 Puan Türü Hesaplama
| Puan Türü | Sayısal Ağırlık | Sözel Ağırlık | Hedef Branşlar |
|---|---|---|---|
| Sayısal (SAY) | %70 | %30 | Mühendislik, fen bilimleri, sağlık (tıp+diş+eczacılık+veteriner), matematik, istatistik, fizik, kimya, biyoloji |
| Sözel (SÖZ) | %30 | %70 | Sosyal bilimler, hukuk, tarih, edebiyat, dil, eğitim, ilahiyat, psikoloji, sosyoloji, gazetecilik |
| Eşit Ağırlık (EA) | %50 | %50 | İktisat, işletme, hukuk, kamu yönetimi, uluslararası ilişkiler, maliye, çalışma ekonomisi |
Her aday tüm 3 puan türü hesaplanmış — başvuruda ilgili program tarafından istenilen puan türü kullanılır.
🎓 Akademik Kariyer Yolu
1. Yüksek Lisans (2-3 Yıl)
- ALES Eşik: 55 (genel) — top programlar 65-75
- Mezuniyet AGNO: 2.5+ (önerilir 3.0+)
- Yabancı Dil: YÖKDİL/YDS 50+ (programa göre 70+ olabilir)
- Mülakat: Genelde mülakat (akademik referans+motivasyon)
- Süreç: Ders aşaması (1-2 yıl) + tez aşaması (1 yıl)
- Tipler: Tezli yüksek lisans (akademik), tezsiz yüksek lisans (mesleki — bazı programlar)
2. Doktora (4-6 Yıl)
- ALES: Yüksek lisans derecesiyle başvuruda en az 55, lisans derecesiyle doktorada en az 80 (programın puan türünde; üniversite daha yüksek isteyebilir)
- Yabancı Dil: YDS, e-YDS, YÖKDİL veya e-YÖKDİL'den en az 55 (senato daha yüksek belirleyebilir)
- Yeterlik Sınavı: 1.5-2 yıl ders sonrası (yazılı+sözlü)
- Tez: 2-4 yıl orijinal araştırma+tez yazımı+savunma
- Tez Savunması: Beş öğretim üyesinden oluşan jüri; en az ikisi başka yükseköğretim kurumundan
3. Doçentlik
- Doçentlik Başvurusu (ÜAK): Yılda iki dönem başvuru alınır; değerlendirme eser incelemesiyle yapılır (sözlü sınav 2018'de kaldırıldı).
- Yabancı Dil: YDS, e-YDS, YÖKDİL veya e-YÖKDİL'den en az 55 (tüm alanlarda aynı)
- Eser Şartı: Doktora sonrası SCI/SSCI/AHCI yayın+kitap+ulusal hakemli (alana göre değişir)
4. Profesörlük (Doçentlik+5+ yıl)
Üniversite atama komisyonu kararıyla. Doçent unvanı sonrası en az 5 yıl + ek yayın+ders deneyimi. Yıllık üniversite ilanlarına başvuru. Profesör — akademik kariyerin zirvesi.
5. ÖYP (Öğretim Üyesi Yetiştirme Programı)
YÖK destekli — devlet+vakıf üniversiteler için akademik kadro yetiştirme. ALES + lisans AGNO + yabancı dil ile başvuru. ÖYP kazananlar yüksek lisans+doktora hibesi+kadrolu olma garantisi alır. Mecburi hizmet (en az 6 yıl).
6. 35-50 Madde (Yurtdışı Akademik Kariyer)
2547 sayılı YÖK Kanunu 35-50 maddeleri — yurt dışında doktora/doçentlik+yurt dışı üniversite+post-doc deneyimi sonrası Türk üniversitelerine atanma. ALES geçerli (program geçerli olduğu sürece). Yabancı dil 80+ tipik şart.
📈 Yurt Dışı Bursluluk
- 1416 Sayılı Kanun: Devlet yurt dışı burslusu — yüksek lisans+doktora. ALES 70+ + yabancı dil 80+ + mülakat. Yıllık 100-200 kişi.
- YÖK 100/2000 Programı: Yüksek lisans+doktora yurt dışı destekleme.
- YTB (Yurtdışı Türkler ve Akraba Topluluklar Başkanlığı): Soydaş Türk öğrencileri için ek bursluluk.
- TÜBİTAK 2210/2211 Doktora Bursları: Yurt içi doktora destekleme.
- Avrupa Birliği Erasmus+ Mundus: Avrupa yüksek lisans+doktora — uluslararası başvuru.
📚 Önerilen Kaynaklar
- ALES Resmi Kılavuz — yıllık ÖSYM güncel (osym.gov.tr)
- ALES Hazırlık Kitapları: Yargı, Yediiklim, Akıllı Adam, Limit, Filozof, Karekök (yıllık güncel)
- Sayısal: ALES sayısal soru bankası, KPSS GY soru bankası (paralel kullanım)
- Sözel: ALES sözel paragraf+sözcük bilgisi soru bankası
- YÖKDİL/YDS Hazırlık: Akademisyen olmak için dil yeterliği kritik
- YÖK Mevzuatı: 2547 sayılı YÖK Kanunu, ÖYP yönetmelikleri (yok.gov.tr)
- Üniversite Lisansüstü Web Sayfaları: Hedef üniversite başvuru kılavuzları
📅 12 Aylık Hazırlık Planı
| Ay | Konu |
|---|---|
| 1-2 | Sayısal Aritmetik + Cebir temel |
| 3-4 | Sayısal Geometri + Problem çözme |
| 5-6 | Sözel Sözcük+anlam + cümle+yargı |
| 7-8 | Sözel Paragraf + sözel mantık |
| 9 | Mantıksal akıl yürütme + tablo-grafik yorumu |
| 10 | Geçmiş ALES soruları (5+ yıl)+simülasyon |
| 11 | Süre yönetimi+stratejik test çözme+zayıf konular |
| 12 | Tekrar+psikolojik hazırlık+sınav günü |
❓ FAQ
ALES puanı kaç yıl geçerli?
5 yıl. Son 5 yıl içinde alınmış ALES puanı yüksek lisans/doktora başvurularında geçerli. ÖYP+35-50 madde+akademik kadro için aynı süre. 5 yıl geçenler yeniden ALES girmek zorunda.
Yüksek lisans için hangi puan türü?
Programa göre değişir. Mühendislik/fen+sağlık → SAY. Sosyal+hukuk+ilahiyat+eğitim → SÖZ. İktisat+işletme+kamu yönetimi → EA. Üniversite başvuru kılavuzunda istenilen puan türü+eşik belirtilir. Genel eşik 55+, top programlar 65-75+.
ALES dönemleri (Mayıs, Ağustos, Kasım) arasında hangisi daha kolay?
İçerik aynı seviyede — soru zorluğu yıllık ÖSYM'nin standardı; her oturumun zorluğu değişebilir. Aday hangi dönem hazırsa girmeli — paralel hazırlık önerilir. 2026'da sıradaki sınav ALES/3'tür (29 Kasım).
YÖKDİL ALES'in yerini alabilir mi?
Hayır — ayrı sınavlar. ALES Türkçe akademik genel yetenek+sözel sınavı; YÖKDİL/YDS yabancı dil sınavı. Her ikisi paralel kullanılır — yüksek lisans/doktora başvurusunda her ikisi gerekli.
ALES'te 80+ almak zor mu?
İstatistik — 2025 verisi: ortalama puan ~58-62. 80+ adayların ~%5-7'si. 90+ adayların ~%1-2'si. Top akademik programlar (Hacettepe+İTÜ+Boğaziçi+ODTÜ+Bilkent doktora) 75+ ALES bekler. Düzenli hazırlık 6-12 ay + 2,000+ soru çözümü ile 70-75 ulaşılabilir.
⚖️ Disclaimer
Bu içerik 2026 ALES sınav hazırlığı+akademik kariyer bilgilendirmesi amaçlıdır. Resmi başvuru+sınav+lisansüstü için ÖSYM, YÖK, hedef üniversite resmi sayfalarını mutlaka doğrulayın. Lisansüstü program şartları+ALES eşiği+yabancı dil yeterliği yıllık değişebilir.
📚 Akademik Kariyer İçin İkinci Sınav: YÖKDİL / YDS
ALES tek başına yeterli değil; akademik yolda yabancı dil puanı da istenir. Araştırma görevlisi kadrolarında YDS/YÖKDİL'den en az 50 puan aranır (meslek yüksekokullarında okutman, çevirici ve yabancı dille eğitim yapılan programlar dışındaki kadrolarda dil şartı yoktur). Doktora başvurusunda alt sınır 55'tir (Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği md. 16); ÜAK'ın doçentlik başvurusu için aradığı puan da en az 55'tir. Üniversiteler kendi ilanlarında bu sınırları yükseltebilir.
İlgili rehberler:
