AGS EB Konusu: EB+TMES Hub
Tek Cümlede
Lawrence Kohlberg'e göre ahlak gelişimi 3 düzey + 6 aşamada ilerler: Pre-konvansiyonel (ceza-itaat, çıkar), Konvansiyonel (uyum, kural), Post-konvansiyonel (sözleşme, evrensel etik). Piaget'in ahlak gelişimini genişletti.
Kohlberg Kim?
Lawrence Kohlberg (1927-1987) Amerikalı psikolog. Piaget'in ahlak gelişimi çalışmalarını genişletti. Heinz İkilemi gibi ahlaki dilemmalar kullanarak insanların ahlaki akıl yürütmesini sınıflandırdı.
3 Düzey + 6 Aşama
Düzey 1: Pre-konvansiyonel (Gelenek Öncesi) — Çocuklar
- Aşama 1 — Ceza ve İtaat: "Cezalandırılmamak için kurallara uyarım" (otorite korkusu)
- Aşama 2 — Saf Çıkar: "Bana fayda sağlarsa yaparım, sen elini yıkarsan ben de yıkarım" (alışveriş mantığı)
Düzey 2: Konvansiyonel (Geleneksel) — Çoğu Yetişkin
- Aşama 3 — İyi Çocuk: "Diğerleri tarafından sevilmek için doğru olanı yaparım" (sosyal onay)
- Aşama 4 — Yasa ve Düzen: "Toplum düzeni için kanunlara uyarım" (görev-sorumluluk bilinci)
Düzey 3: Post-konvansiyonel (Gelenek Sonrası) — Az Sayıda Yetişkin
- Aşama 5 — Sosyal Sözleşme: "Kanunlar değişebilir, çoğunluğun yararına olanı seçerim" (demokratik bakış)
- Aşama 6 — Evrensel Etik İlkeler: "Vicdani + evrensel etik ilkelere göre hareket ederim" (yasayı bile aşar — sivil itaatsizlik)
Heinz İkilemi (Klasik Test)
Karısı ölmek üzere olan Heinz, eczacının fahiş fiyat istediği ilacı satın alamaz. Eczanenin gece içeri girip ilacı çalmalı mı? Cevap önemli değil — gerekçe önemli:
- Aşama 1: "Çalmamalı çünkü yakalanır" / "Çalmamalı, cezası var"
- Aşama 2: "Çalmalı çünkü karısına faydası olur"
- Aşama 3: "Çalmamalı, hırsız adı kötü kişi sayılır" / "Çalmalı, iyi bir koca böyle yapar"
- Aşama 4: "Çalmamalı, çalmak yasaktır"
- Aşama 5: "Çalmalı çünkü insan hayatı mülkiyetten önemli, sosyal sözleşme bunu destekler"
- Aşama 6: "Çalmalı çünkü hayatın korunması evrensel etik ilkesi"
Öğretmenlik Uygulaması
- İlkokul (Aşama 1-2): Sınırlar net, sonuçlar tutarlı. "Bunu yapmanın sonucu şu" mantığı işler
- Ortaokul (Aşama 2-3): Akran onayı önemli — grup çalışmaları, sosyal değerler
- Lise (Aşama 3-4): Yasal-toplumsal kavramlar, vatandaşlık eğitimi
- İleri lise / üniversite (Aşama 4-5): Sokratik tartışma + ahlaki ikilemler
- Sınıf içi ikilemler: "Eğer X olsaydı sen ne yapardın?" — ahlaki akıl yürütmeyi geliştir
Eleştiriler
- Carol Gilligan: Kohlberg erkek odaklı; kadın "bakım etiği"ni atlıyor
- Kültürel farklılıklar dikkate alınmıyor (Batı odaklı)
- 6. aşamaya çok az kişi ulaşıyor (Mahatma Gandhi, Martin Luther King vb.)
Tipik AGS Sorusu
Örnek: "Çalmak yasaktır, yasalar uyulmak içindir" diyen bir kişi Kohlberg'e göre hangi aşamada?
Cevap: Aşama 4 — Yasa ve Düzen.
Sıkça Sorulan Sorular
Kohlberg'in 3 düzeyi?
Pre-konvansiyonel (çocuk), Konvansiyonel (yetişkin çoğunluk), Post-konvansiyonel (ileri ahlaki düşünme).
Heinz İkilemi nedir?
Kohlberg'in ahlaki akıl yürütmeyi ölçtüğü senaryo — kanser hastası eşi için ilaç çalmak.
6. aşamaya kim ulaşır?
Çok az kişi — Gandhi, Martin Luther King gibi sivil itaatsizlik figürleri.
