İş sağlığı ve güvenliği (İSG), çalışanların iş kazası ve meslek hastalığı risklerinden korunmasını amaçlayan; mühendislik, sağlık ve yönetim bilgisini bir araya getiren bir alandır. Türkiye'de alanın hukuki dayanağı 2012 yılında çıkarılan 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'dur. Sahada çalışmayı, mevzuatla uğraşmayı ve insanların güvenliğine katkı vermeyi önemseyen mühendislik, mimarlık, teknik alan ve sağlık mezunlarına uygun bir meslektir.
Kısa cevap: Resmî adıyla "iş güvenliği uzmanı" olmak için mevzuatta sayılan mühendislik, mimarlık ya da teknik eğitim alanlarından mezun olmak, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nın yetkilendirdiği kurumlarda eğitimi tamamlamak ve belgeyi almak gerekir. Belgenin A, B ya da C sınıfı olması, görev yapılabilecek işyerlerinin tehlike sınıfını belirler. Hekimler için işyeri hekimliği, diğer sağlık çalışanları için "diğer sağlık personeli" belgesi ayrı yollardır.
İş sağlığı ve güvenliği uzmanı nedir, ne iş yapar?
6331 sayılı Kanun, kural olarak kamu ve özel sektördeki işyerlerini kapsar; kanunda sayılan birkaç istisna vardır. İşverenler iş sağlığı ve güvenliği hizmetini yürütmek için belgeli kişileri görevlendirmek ya da bu hizmeti ortak sağlık ve güvenlik birimi (OSGB) gibi yetkili kuruluşlardan almak zorundadır. Hizmet; iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi ve diğer sağlık personelinden oluşan bir ekip anlayışıyla yürür. Gündelik dilde "İSG uzmanı" denir, resmî unvan "iş güvenliği uzmanı"dır. İşverenin sorumluluğu, hizmeti kimden aldığına bakılmaksızın sürer.
Başlıca görevler şunlardır:
- Risk değerlendirmesinin hazırlanmasına ve güncellenmesine destek vermek
- İşyerini gezerek tehlikeleri belirlemek ve işverene yazılı öneride bulunmak
- Çalışanlara verilecek iş sağlığı ve güvenliği eğitimlerinin planlanmasına katkı sağlamak
- Acil durum planlarının ve tatbikatların hazırlanmasına yardım etmek
- İş kazalarını ve ramak kala olayları kayıt altına alıp nedenlerini incelemek
- Makine, ekipman ve kişisel koruyucu donanım konularında görüş bildirmek
- İş sağlığı ve güvenliği kurulu bulunan işyerlerinde toplantılara katılmak
Belge sınıfları: A, B, C, işyeri hekimi ve diğer sağlık personeli
İş güvenliği uzmanlığı belgesi üç sınıftır. İşyerleri de yaptıkları işe göre "az tehlikeli", "tehlikeli" ve "çok tehlikeli" olmak üzere üç tehlike sınıfına ayrılır; hangi işin hangi sınıfta olduğu Bakanlığın İşyeri Tehlike Sınıfları Tebliği'ndeki faaliyet kodlarına göre belirlenir.
| Belge | Görev yapılabilecek işyerleri |
|---|---|
| A sınıfı iş güvenliği uzmanı | Çok tehlikeli sınıf dahil, üç tehlike sınıfındaki işyerleri |
| B sınıfı iş güvenliği uzmanı | Tehlikeli ve az tehlikeli sınıftaki işyerleri |
| C sınıfı iş güvenliği uzmanı | Az tehlikeli sınıftaki işyerleri |
| İşyeri hekimi | Tıp doktorları; işyeri hekimliği belgesi gerekir |
| Diğer sağlık personeli | Hemşire ve sağlık memuru gibi hekim dışı sağlık çalışanları; işyeri hekimine yardımcı olur |
Belge için aranan mezuniyet koşulları, eğitim süreleri, sınav ve deneyim ayrıntıları mevzuatta belirlenir ve zaman zaman değişir; Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı duyuruları esas alınır.
ISO 45001 ile meslek belgesi aynı şey değildir
ISO 45001 iş sağlığı ve güvenliği yönetim sistemi standardı (daha önceki OHSAS 18001'in yerini almıştır) bir kuruluşun yönetim sistemini ölçen bir standarttır. Belgelendirme kuruluşları bu standart için işletmeleri denetler; belge işletmeye verilir, kişiye verilmiş bir meslek belgesi değildir. Çalışanlar iç tetkikçi ya da baş denetçi gibi eğitimlerle yönetim sistemi denetimine yönelebilir; ancak bu eğitim sertifikaları iş güvenliği uzmanlığı belgesinin yerine geçmez. Türkiye'de işyerinde iş güvenliği uzmanı olarak görev yapmak için Bakanlıkça verilen belge gerekir.
Hangi bölümler ve sınavlar?
Mühendislik ve mimarlık: İnşaat, makine, endüstri, kimya, çevre, elektrik-elektronik ve maden gibi mühendislik programları ile mimarlık YKS'de SAY puan türüyle öğrenci alır; lisans genel olarak 4 yıl sürer. Bu mezunlar iş güvenliği uzmanlığına en sık yönelen gruptur.
İş sağlığı ve güvenliği programları: YKS verisinde "İş Sağlığı ve Güvenliği" adıyla hem lisans programları (çoğunlukla sağlık bilimleri fakültelerinde, SAY puan türü) hem de ön lisans programları (meslek yüksekokulları, TYT puanı) yer alır. Ön lisans 2, lisans 4 yıldır. Bu programlardan mezun olmak belge için tek başına yeterli sayılmayabilir; koşullar mevzuata göre belirlenir.
Sağlık alanı: Tıp fakültesi 6 yıl sürer ve SAY puan türüyle öğrenci alır; hekimler işyeri hekimliği belgesi için eğitim alabilir. Hemşirelik lisansı SAY puan türüyle 4 yıldır; hemşireler diğer sağlık personeli yoluna bakabilir.
Belge süreci: Mezuniyetten sonra Bakanlığın yetkilendirdiği eğitim kurumlarında eğitim alınır. Eğitim süresi, sınav ve başvuru koşulları Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı duyurularında yer alır. Belge için KPSS, ALES ya da YDS gerekmez; kamu kurumlarının kadro ilanları ise kendi şartlarını (çoğunlukla KPSS puanı) belirler.
Taban puanı, başarı sırası ve kontenjan her yıl değiştiği için güncel verilere YKS bölümler sayfasından bakın.
Kamu ve özel sektörde çalışma alanları
| Alan | Nasıl girilir | Not |
|---|---|---|
| Ortak sağlık ve güvenlik birimi (OSGB) | Birimin ilanı, görüşme ve sözleşme; geçerli belge | Birden fazla işyerine hizmet verilir; ziyaret ve rapor düzeni vardır |
| Fabrika, şantiye ve tesisler | İşletmenin ilanı; belge sınıfı işyerinin tehlike sınıfına uygun olmalı | İnşaat, madencilik, kimya ve imalatta daha üst sınıf belge gerekebilir |
| Hastane, otel, banka ve ofisler | İşletmenin ilanı | Ergonomi, yangın ve psikososyal riskler öne çıkar |
| Kamu kurumları ve belediyeler | Kadro ilanı ya da kurum personelinin belgeyle görevlendirilmesi; şartlar ilanda yazar | Hizmet kurum içinden ya da dışarıdan alınabilir |
| Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı | İş müfettişi yardımcılığı gibi kadrolar; genellikle KPSS A grubu puanı ve kurum sınavı | Denetim, rehberlik ve teftiş |
| Belgelendirme ve eğitim kuruluşları | Kurumun ilanı; denetçi eğitimi aranabilir | Yönetim sistemi denetimi ve eğitim verme |
| Üniversiteler | Lisansüstü eğitim ve akademik kadro ilanları | Araştırma ve ders verme |
Maaş neye göre değişir?
Kamuda mühendis kadrosunun giriş neti yaklaşık 94.000 TL'dir (Temmuz 2026, bekâr, 8/1; eş ve çocuk yardımı hariç). Kamu kurumunda çalışan, belge sahibi bir mühendis kurumca iş güvenliği uzmanı olarak görevlendirilebilir; ücreti kadrosuna ve kurumun düzenlemesine göre belirlenir. Kamuda pratisyen tabibin giriş neti yaklaşık 94.600 TL'dir (6/2, döner sermaye ve ek ödeme hariç); işyeri hekimliği ise çoğunlukla OSGB ya da işletmeyle yapılan sözleşmeye dayanır. Genel memur maaşları için memur maaşı rehberine bakabilirsiniz.
Özel sektörde ve yurt dışında tek bir rakam vermek yanıltıcı olur. Geliri belirleyen başlıca etkenler şunlardır:
- Çalışma biçimi: işletme kadrosunda tam zamanlı, OSGB'de çok işyerine hizmet ya da bağımsız sözleşme
- Belge sınıfı ve işyerinin tehlike sınıfı
- Sektör ve işyerinin ölçeği
- Şehir ve bölge
- Deneyim ve ek yetkinlikler (yönetim sistemi denetimi, yabancı dil)
- Görev kapsamı: yalnız uzmanlık mı, yöneticilik sorumluluğu da var mı
Yurt dışında iş sağlığı ve güvenliği
Türkiye'de alınan iş güvenliği uzmanlığı belgesi yurt dışında kendiliğinden geçerli sayılmaz; her ülke kendi mesleki yeterlik kurumlarını kullanır. İngiltere merkezli NEBOSH eğitimleri ve ABD'de Certified Safety Professional (CSP) unvanı uluslararası alanda bilinen örneklerdir; kuruluşların kendi şartları, sınavları ve dil yeterlikleri vardır. Diploma denkliği, dil yeterliği ve çalışma izni koşullarını hedef ülkenin resmî kurumlarından öğrenin.
Adım adım yol haritası
- Mesleği tanıyın. Saha gezisi, rapor yazımı, eğitim verme ve mevzuat takibinin birlikte yürüdüğünü göz önünde bulundurun.
- Programı seçin. Mühendislik, mimarlık, İş Sağlığı ve Güvenliği, tıp ya da hemşirelik gibi yollardan birini YKS puan türünüze göre belirleyin.
- Eğitiminizi tamamlayın. Staj ve işletme ziyaretleriyle sektörü yakından görün.
- Belge koşullarını öğrenin. Mezuniyetinizin hangi belge için uygun olduğunu Bakanlık duyurularından kontrol edin.
- Yetkili kurumda eğitimi alın. Eğitimi ve belge işlemlerini Bakanlığın belirlediği usulle tamamlayın.
- İlk görevinizi seçin. OSGB, fabrika ya da şantiye gibi ortamlardan birinde deneyim kazanın.
- Yetkinliğinizi geliştirin. Risk analizi yöntemleri, yönetim sistemi denetimi ve yabancı dil üzerinde çalışın; üst sınıf belge koşullarını izleyin.
- Yolunuzu genişletin. Denetçilik, danışmanlık, yöneticilik ya da akademik kariyer arasında seçim yapın.
Sık Sorulan Sorular
İş güvenliği uzmanı ile işyeri hekimi aynı kişi mi?
Hayır. İş güvenliği uzmanı işyerinin teknik ve fiziksel risklerine, işyeri hekimi ise çalışanların sağlık gözetimine odaklanır. İkisi de 6331 sayılı Kanun kapsamında ayrı belgeyle görev yapar ve birbirini tamamlar.
A, B ve C sınıfı belge arasındaki fark nedir?
Fark, görev yapılabilecek işyerlerinin tehlike sınıfıdır. A sınıfı belge çok tehlikeli sınıf dahil üç sınıfta, B sınıfı tehlikeli ve az tehlikeli sınıfta, C sınıfı yalnız az tehlikeli sınıfta görev yapma imkânı verir.
ISO 45001 sertifikası iş güvenliği uzmanlığı belgesinin yerine geçer mi?
Hayır. ISO 45001 iş sağlığı ve güvenliği yönetim sistemi standardı işletmelerin yönetim sistemini belgelendirir; kişiye verilen bir meslek belgesi değildir. İç tetkikçi ya da baş denetçi eğitimleri ayrı bir yetkinliktir.
İş sağlığı ve güvenliği bölümünü bitiren herkes uzman olabilir mi?
Bölüm mezunu olmak tek başına belge anlamına gelmeyebilir. Belge için Bakanlık mevzuatındaki koşulların sağlanması ve yetkili kurumlarda eğitimin tamamlanması gerekir; güncel şartlar için Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı duyuruları esas alınır.
İş güvenliği uzmanı olmak için KPSS gerekir mi?
Belge almak için KPSS gerekmez. Kamu kurumlarının kadro ilanları ise kendi şartlarını belirler ve çoğunlukla KPSS puanı ister; ilan metnini mutlaka okuyun.
Yurt dışında iş güvenliği uzmanı olarak çalışılabilir mi?
Mümkündür ancak Türkiye'deki belge kendiliğinden geçerli olmaz. Hedef ülkenin mesleki yeterlik kurumlarının şartlarını, dil yeterliğini ve çalışma izni koşullarını öğrenmek gerekir.
Bölüm ve sınav planınızı birlikte kurmak için koçluk sayfasına göz atabilirsiniz.
