DUS Protetik Diş Tedavisi, eksik dişlerin restorasyonu+oklüzal rehabilitasyon+TME+estetik+implant üstü protetik üzerine uzmanlaşmış 3 yıllık branş. Sabit (kron-köprü), hareketli (total-bölümlü-iskelet) ve implant üstü protetik kombine alan. Dijital diş hekimliği devrimi (intraoral scanner+CAD/CAM+3D yazıcı) ve immediate loading konseptleri modern protetik uygulamasını şekillendiriyor. Bu rehberde DUS Protetik detaylı konu dağılımını, 3 yıllık eğitim sürecini, dijital iş akışını, all-on-X+immediate loading konseptlerini, TME+oklüzal rehabilitasyonu, kontenjan-taban puan trendini ve 12 haftalık DUS hazırlık planını bulacaksınız.
📋 DUS Protetik 2026 Hızlı Bakış
- 26 Nisan 2026 (1. dönem) + 1 Kasım 2026 (2. dönem) · 120 soru (40 Temel + 80 Klinik) · Yanlış cezası VAR (4Y=1D)
- Uzmanlık 3 yıl · 2026/1: 59 programda 125 kontenjan · Taban 45,75-65,77 (ortalama 63,37); 2025/1'de 78, 2025/2'de 81 kontenjan
- 2026/1'de en yüksek taban puanlı programlar: Marmara (65,77), Ankara (65,37), İstanbul (65,31), Ege (65,20), Hacettepe (65,09)
📊 DUS'ta Protetik Bölümü Konu Başlıkları (Klinik Testte 10 Soru)
| Konu |
|---|
| Sabit Protetik (kron-köprü preparasyonu) |
| Hareketli Protetik (total-bölümlü-iskelet) |
| İmplant Üstü Protetik |
| Materyal Bilimi (zirkonya, lityum disilikat, PMMA) |
| CAD/CAM+Dijital Workflow |
| Oklüzyon+TME (TMD/TMJ) |
| Estetik Diş Hekimliği (laminate, gülüş tasarımı DSD) |
| İmmediate Loading+All-on-X |
ÖSYM kılavuzunda (Tablo 1) Klinik Bilimler Testinde Protetik Diş Tedavisi alanından 10 soru yer alır; alt konu başına soru sayısı resmî olarak yayımlanmaz, yukarıdaki başlıklar çalışma planı içindir.
🎓 3 Yıllık Protetik Eğitimi
| Yıl | İçerik |
|---|---|
| 1. Yıl | Diş anatomisi+morfolojisi+oklüzyon temelleri (mandibular hareketler — protrusion, lateral, immediate side shift, Bennett angle), artikülatörler (semi-adjustable, fully-adjustable Stuart, Whip-mix), facebow transferi, sentrik ilişki kayıtları, diagnostik wax-up. |
| 2. Yıl | Sabit protetik klinik pratik. Kron-köprü preparasyonu (full crown, 3/4 crown, inley/onlay/overlay, laminate), ölçü teknikleri (impression — addition silicone PVS, vinyl polysiloxane, polyether), geçici (PMMA, kompozit, bisAcryl), yapıştırma (zinc fosfat, GIC, RMGI, resin cement). Materyal seçimi (PFM, lithium disilicate, monolithic zirkonya). Hareketli protetik (total — Carlsson Heath teknik, bölümlü — Kennedy sınıflama, iskelet protez — major-minor connectors, rest, retainer, denture base). |
| 3. Yıl | Maxillofacial protetik temelleri (obtüratör, fasiyal protez). TME hastalıkları+oklüzal apliansler (sentrik+anterior repositioning splint, Michigan, NTI). İmplant üstü protetik — abutment seçimi (stock vs custom CAD/CAM), retansiyon (cement-retained vs screw-retained), full-arch (All-on-4/6, immediate loading Maló protokolü), immediate loading konseptleri. Dijital iş akışı (intraoral scanner+CAD/CAM milling+3D printing). DSD (Digital Smile Design — Coachman). Tez+vaka+yayın. |
Yıllara göre içerik dağılımı yaklaşık bir çerçevedir; müfredat kuruma göre değişir.
🎯 Modern Protetik Konuları
1. Sabit Protetik (Kron-Köprü)
- Preparasyon Tipleri: Full crown (1-1.5 mm tüm yüzey), 3/4 crown (palatinal düzlem korunur), veneer (0.3-0.7 mm fasial), inley/onlay (Class I-II MOD).
- Metallöz Krön (PFM — Porcelain-Fused-to-Metal): Klasik. Co-Cr alloy + porselen layering. Marjinal opaq problem (gri görünüm), allerji riski (Ni). Azalmakta.
- Lityum Disilikat (IPS e.max): 360-400 MPa monolithik veya layering. Estetik üstün ön bölgede. CAD/CAM milled (CEREC, lab) veya pressed (Empress).
- Monolitik Zirkonya: 900-1400 MPa ultra-dayanıklı. 3Y-TZP klasik (opak), 4Y-PSZ ve 5Y-PSZ (transluscent — Lava Plus, Katana UTML/STML, BruxZir Esthetic). Posterior tek diş+köprü ideal.
- Layered Zirkonya: Zirkonya core + porselen layering. Daha estetik ama chipping riski.
- Hibrit Materyaller: PICN (Polymer-Infiltrated Ceramic Network — Vita Enamic), kompozit-rezin (Lava Ultimate withdrew, Cerasmart, Brilliant Crios).
2. Hareketli Protetik
- Total Protez: Edentulous arch. İmpression — primer (alginate veya alginat substitute) + sekonder (ZOE veya elastomer). Maksiller seal (post-dam), border molding (Greene Brothers test). Diş düzenlemesi — neutral zone (Beresin), Pound's line, anterior tooth selection (gender, age, personality). Carlsson protokolü.
- Bölümlü Hareketli (RPD): Kennedy sınıflama I-IV (modifikasyon). İskelet komponentleri: major connector (palatal strap, lingual bar), minor connector, rest (incisal, oklüzal, lingual), retainer (clasp — sirkumferansyel, RPI, RPA), denture base. CrCo en yaygın iskelet alaşımı (allerji ↓).
- Overdenture: İmplant veya kalan kök desteği. Ball, locator, bar attachment.
- Akrilik Materyaller: Heat-cured PMMA klasik. Microwave cured (hızlı, daha az porozite). High-impact (Lucitone) — kırılma direnç. CAD/CAM milled PMMA (precise, no shrinkage) trend.
3. İmplant Üstü Protetik
Tek Diş İmplant: Abutment (stock veya custom CAD/CAM titanyum/zirkonya), kron retansiyon (cement vs screw retained — screw tercih güncel — retrievability). Anti-rotation (internal hex, Tri-channel, Morse taper conical). Köprü: 2+ implant. Full-Arch:
- All-on-4 (Maló 1998): 4 implant (anterior 2 axial + posterior 2 tilted up to 45°). Immediate loading (provisional aynı gün). 3-6 ay sonra final.
- All-on-6: 6 implant — daha fazla destek, biomekanik üstün.
- Zigomatik İmplant: Atrofik maxilla (sinüs lift kontrendike vakalarda). Brånemark 1989+.
- İmmediate Loading: İmplant yerleştirme ile aynı gün/hafta yüklenmesi. Insertion torque ≥35 Ncm + ISQ ≥65 (Ostell) gerekli. PMMA temporary 3-6 ay → final lithium disilicate veya zirkonya.
4. CAD/CAM + Dijital Workflow
Intraoral Scanner: iTero, TRIOS, Medit i700, Primescan, Carestream CS3700/3800. Açık STL formatı tercih. Yazılım: Sirona inLab, exocad, 3Shape Dental System, Dental Wings, Dental Manager. Milling: Sirona MC X5/X10, Roland DWX-50/DWX-52DC, Imes-Icore, vhf K5+. 3D Yazıcı: Asiga MAX UV/Pro, Formlabs Form 3B+/4B/4L, NextDent 5100, Ackuretta SOL, RaptorX. Reçineler — geçici, model, surgical guide, denture base. Bloklar: Lityum disilikat (IPS e.max CAD), zirkonya (Lava Plus, Katana, IPS e.max ZirCAD), feldspatik, PMMA geçici, polimer-cam hibrit (Vita Enamic).
5. Oklüzyon + TME (TMD)
Oklüzyon Konseptleri: Centric occlusion (CO/MIP), centric relation (CR), maximum intercuspation (MI). Mandibular movement — opening/closing, protrusion, lateral (Bennett angle, immediate side shift, Christensen phenomenon). Oklüzal Şemalar: Mutual protected occlusion (modern standart — anterior guidance protects posteriors), group function (eski). TMD (Temporomandibular Disorders): Myofasial pain (kas kaynaklı en sık), disk displacement (with/without reduction), arthrogenous (degeneratif eklem hastalığı), inflammatuvar. RDC/TMD kriterleri. Tedavi: davranış değiştirme (parafonksiyon — bruxism) + oklüzal splint (Michigan, NTI, anterior repositioning) + fizyoterapi + farmakoloji (NSAİİ, kas gevşetici, antidepresan, botulinum toksini).
6. Estetik Diş Hekimliği + DSD
Digital Smile Design (Coachman 2007+): Foto+video + dijital analiz + wax-up + mock-up → final restorasyon. Estetik kriterler: facial harmony, smile arc, gingival display, dental proportions (golden ratio — RED proportion 70%, recurring esthetic dental), tooth shape+texture. Mock-up: Bis-acryl temporary diş üstüne giydirme — hasta önizlemesi. Veneer Preparasyonu: Minimal-prep, no-prep, classic prep. Smile Lifting: Gummy smile (gingivektomi, lip repositioning, botulinum toksini).
📚 Kaynaklar
- Shillingburg's Fundamentals of Fixed Prosthodontics, 4. Baskı (2012) — Standart referans
- Carr & Brown's McCracken's Removable Partial Prosthodontics, 14. Baskı
- Zarb-Bolender's Prosthodontic Treatment for Edentulous Patients, 13. Baskı
- Misch's Contemporary Implant Dentistry, 3. Baskı + Avila-Ortiz et al. Implant Prosthodontics
- Coachman & Calamita Digital Smile Design
- Türk Prostodonti ve İmplantoloji Derneği
- JPD (Journal of Prosthetic Dentistry) + IJP + JPID — güncel
📅 12 Haftalık DUS Protetik Hazırlık Planı
| Hafta | Konu |
|---|---|
| 1-2 | Sabit protetik (kron-köprü preparasyonu, ölçü, geçici) |
| 3 | Materyal bilimi (lityum disilikat, zirkonya, PFM, hibrit) |
| 4-5 | Hareketli protetik (total Carlsson + bölümlü Kennedy + iskelet RPD) |
| 6 | Overdenture + akrilik materyaller |
| 7-8 | İmplant üstü protetik (single+köprü+all-on-4/6+immediate) |
| 9 | CAD/CAM + dijital workflow + intraoral scanner |
| 10 | Oklüzyon + TME (TMD) + estetik DSD |
| 11 | Geçmiş DUS + simülasyon |
| 12 | Tekrar + zayıf konular |
❓ FAQ
Cement-retained vs screw-retained implant kron?
Screw-retained tercih (modern). Avantaj: retrievability (çıkarılabilir — bakım+revizyon kolay), residual cement riski yok (peri-implantitis önleme). Dezavantaj: access channel estetik (anterior bölgede kompozit kapatma). Cement-retained sınırlı — anterior estetik öncelik+düşük screw-access opsiyonu.
All-on-4 ne zaman kontrendike?
Aşırı kemik atrofisi (zigomatik gerek), aktif periodontitis (önce stabilize), bruxism kontrolsüz, kötü ağız hijyeni, sigara ağır kullanımı, sistemik kontrendikasyon (kontrolsüz DM, bisfosfonat). Aşırı atrofi için zigomatik all-on-4 (4 zigomatik) veya pterygoid implant alternatif.
Monolitik zirkonya transluscent yeterli mi?
5Y-PSZ (Lava Esthetic, Katana UTML, IPS e.max ZirCAD MT) — anterior zirkonya kullanımı için yeterli transluscensisi. Eğme dayanımı 600-700 MPa (3Y-TZP'ye göre düşük ama lityum disilikatten yüksek). Ön diş tek kron'da kabul; multi-unit anterior bridge için lityum disilikat hala estetik üstün.
Carlsson total protez tekniği nedir?
İsveçli prostodontist Gunnar Carlsson — total protez basamakları + diş düzenlemesi konseptleri. Maxillofacial protetik+occlusion+aging dental. Klasik Boucher → Heath → Carlsson gelişimi. Türkiye'de prostodonti eğitiminin temel referansı. Modern dijital işe akışla harmanlanıyor (Bahnemann digital denture).
DSD (Digital Smile Design) ne için kullanılır?
Coachman protokolü — gülüş+yüz fotoğraf/video + dijital wax-up + 3D mock-up → predictable final restorasyon. Hasta hedef paylaşımı (mock-up önizleme), multidisipliner planlama (perio+orto+resto+protetik), yapay zeka destekli (DSD App, Smilelig). Modern prostodontide standart hale geliyor.
⚖️ Disclaimer
Bu içerik DUS Protetik Diş Tedavisi uzmanlık sınav hazırlığı amaçlı akademik rehberdir; klinik tedavi veya tanı tavsiyesi değildir. Klinik uygulamada Türk Prostodonti ve İmplantoloji Derneği, ACP, AAP, FDI ve TDB önerileri esas alınmalı. ÖSYM resmi sınav bilgileri.
