Koçluk pratiğimde gördüğüm: ALES (Akademik Personel ve Lisansüstü Eğitimi Giriş Sınavı) Türkiye'nin akademik kariyer kapısı. Yüksek lisans + doktora + akademisyen kadro + KPSS A grubu — Türkiye akademik ekosisteme geçiş bu sınavdan başlar.
ALES adayı için zorluk:
- Mezuniyet sonrası sınav (lisans + ALES + yüksek lisans)
- Yıllık 3 kez sınav (Mart + Mayıs + Kasım)
- Yanlış cezası VAR (4Y=1D)
- 3 puan türü (Sayısal + Sözel + Eşit Ağırlık)
- Yüksek puan eşiği (akademik kariyer için 80+, premium için 90+)
Bu rehber ALES'in sınav-spesifik stratejisini sunar. ÖSYM ALES 2026 kılavuzu temel; Bjork desirable difficulty (1994), Ericsson deliberate practice (1993), Strunk-White (1959 paragraf), Polya (1945) bilimsel temel.
1. ALES Nedir + Yüksek Lisans + Akademik Kariyer Kapısı
Genel Bilgi
ALES (Akademik Personel ve Lisansüstü Eğitimi Giriş Sınavı): Türkiye'de akademik kariyer + lisansüstü eğitim için zorunlu sınav.
Düzenleyen: ÖSYM Sıklık: Yıllık 3 kez (Mart + Mayıs + Kasım)
ALES Geçerlik Süresi
ALES sonucu 5 yıl geçerli. Aday tek seferde geçerli yüksek puan alırsa 5 yıl boyunca tekrar sınava girmek zorunda değil.
ALES Kullanım Alanları
1) Yüksek Lisans Başvuru:
- Tüm tezli yüksek lisans programları için zorunlu
- Tezsiz yüksek lisans çoğunlukla aranmaz
- Programa özel baraj puanı (genellikle 55-70)
2) Doktora Başvuru:
- Doktora programları için zorunlu
- Yüksek baraj (genellikle 70-85)
3) Akademisyen Kadrosu:
- Üniversite öğretim elemanı/üyesi kadrosuna başvuru için zorunlu
- 70+ ALES baraj
4) KPSS A Grubu Bazı Kadrolar:
- Müfettiş + uzman yardımcılığı bazı sınavlar için ek baraj
- 70+ ALES baraj
5) Devlet Burs/Yurt Dışı Eğitim:
- TUBİTAK, MEB yurt dışı doktora bursu için zorunlu
- 80+ ALES baraj
ALES Yapı
Toplam soru: 100 Süre: 150 dakika (2 saat 30 dk)
Branş dağılımı:
| Branş | Soru | Dakika/soru hedef |
|---|---|---|
| Sözel | 50 | 1.5 dakika |
| Sayısal | 50 | 1.5 dakika |
| Toplam | 100 | 150 dakika |
Yanlış Cezası VAR
4Y = 1D — eleme matematiği kritik.
Test Stratejileri yazımdaki çerçeve.
2. ALES Sözel (50 Soru)
Konu Dağılımı
| Konu | Soru | Ağırlık |
|---|---|---|
| Türkçe + Paragraf | 25-28 | %52 |
| Sözel Akıl Yürütme + Mantık | 22-25 | %48 |
Türkçe + Paragraf (25-28 Soru)
| Alt Konu | Soru |
|---|---|
| Paragraf | 16-20 |
| Anlam Bilgisi (sözcük) | 4-6 |
| Cümle Bilgisi | 2-3 |
| Yazım + Noktalama | 1-2 |
| Dilbilgisi | 1-2 |
Paragraf ALES Sözel'in en kritik alt konusu. Akademik metin okuma + analiz şart.
Sözel Akıl Yürütme + Mantık (22-25 Soru)
| Alt Konu | Soru |
|---|---|
| Mantık (önerme + akıl yürütme) | 8-10 |
| Sözel Yetenek (verbal reasoning) | 5-7 |
| İlişki Analizi | 3-4 |
| Sıralama + Eşleştirme | 3-4 |
| Tanımlama + Sınıflama | 2-3 |
ALES özel: mantık + akıl yürütme ana odak. Akademik düşünme becerisi.
Strateji
ALES Sözel için:
- Paragraf (akademik metin) odak
- Mantık + Sözel Akıl Yürütme pratik yoğun
- Kelime hazinesi (akademik düzey)
Eleştirel Düşünme yazımdaki çerçeve ALES Sözel için kritik.
Hedef Net
- 30+ net = orta-iyi (60+ ALES Sözel puan, ortalama yüksek lisans için)
- 40+ net = çok iyi (75+ ALES Sözel puan)
- 45+ net = mükemmel (85+ ALES Sözel puan, akademik kariyer için)
3. ALES Sayısal (50 Soru)
Konu Dağılımı
| Konu | Soru | Ağırlık |
|---|---|---|
| Matematik + Geometri | 30-35 | %62 |
| Sayısal Akıl Yürütme + Problem Çözme | 18-20 | %38 |
Matematik + Geometri (30-35 Soru)
ALES Mat TYT-AYT karması seviyesinde:
| Alt Konu | Soru |
|---|---|
| Sayılar (asal + bölünebilme + çarpan) | 4-6 |
| Problemler (yaş + işçi-havuz + kar-zarar) | 5-7 |
| Cebir (denklem + eşitsizlik) | 3-5 |
| Geometri (üçgen + dörtgen + çember + analitik) | 6-8 |
| Mantık + Kümeler + Fonksiyonlar | 4-5 |
| Permütasyon-Kombinasyon-Olasılık | 2-3 |
| İstatistik + Veri | 2-3 |
| Üslü-Köklü Sayılar | 1-2 |
| Logaritma + Trigonometri (temel) | 1-2 |
Sayısal Akıl Yürütme + Problem Çözme (18-20 Soru)
| Alt Konu | Soru |
|---|---|
| Tablo + Grafik Yorumlama | 5-6 |
| Sayı Pattern + Diziler | 3-5 |
| Problem Çözme + Strateji | 4-6 |
| Mantıksal Akıl Yürütme | 2-3 |
| Veri Analizi | 2-3 |
Strateji
ALES Sayısal için:
- Geometri + Problemler + Sayılar = Mat puan'ın %50'si
- Tablo + Grafik + Pattern = Sayısal Akıl Yürütme'nin yarısı
- Polya 4 adım refleksi
- Hızlı ama doğru hesap
Hedef Net
- 25+ net = orta-iyi (60+ Sayısal puan)
- 35+ net = çok iyi (75+ Sayısal puan)
- 42+ net = mükemmel (85+ Sayısal puan)
4. ALES Yanlış Cezası VAR (4Y=1D)
Hesap
Net = Doğru − Yanlış / 4
Örnek:
- 40 doğru + 8 yanlış + 2 boş = 40 - 2 = 38 net
- 40 doğru + 16 yanlış + 0 boş = 40 - 4 = 36 net
Eleme Matematiği
Test Stratejileri yazımdaki beklenen değer hesabı:
- 0 eleme tahmin → nötr
- 1 eleme tahmin → +0.0625 (zayıf kazanım)
- 2+ eleme tahmin → +0.167+ (kazançlı)
- 3+ eleme tahmin → +0.375+ (yüksek kazanım)
Pratik
ALES sınavında:
- Bilmediği soru → eleme dene
- 2+ eleme → işaretle
- Az eleme → boş bırak
- Asla rastgele tüm soruyu işaretleme
5. ALES Puan Türleri + Baraj
3 Puan Türü
ALES sonucunda 3 farklı puan türü hesaplanır:
1) Sayısal Puan:
- Sayısal %75 + Sözel %25
- Mühendislik + fen bilimleri + matematik yüksek lisans için ideal
2) Sözel Puan:
- Sözel %75 + Sayısal %25
- Sosyal bilim + edebiyat + dil yüksek lisans için ideal
3) Eşit Ağırlık Puan:
- Sayısal %50 + Sözel %50
- İktisat + işletme + hukuk yüksek lisans için ideal
Puan Eşikleri
Yüksek lisans baraj:
- 55-65 puan = düşük baraj programlar
- 70 puan = orta seviye programlar
- 75+ puan = premium programlar (Boğaziçi, ODTÜ, İTÜ)
Doktora baraj:
- 70 puan = düşük baraj programlar
- 80+ puan = premium doktora programlar
- 85+ puan = yurt dışı doktora bursları
Akademisyen kadro:
- 70 baraj çoğu kadro için
- 80+ premium üniversite kadrolar
KPSS A grubu bazı kadrolar:
- 70 baraj
- Müfettiş + uzman yardımcılığı bazı sınavlar için ek koşul
Aday Hedef Belirleme
Aday hedef puanı kullanım amacına göre belirler:
- Yüksek lisans + ortalama program: 70 puan yeter
- Yüksek lisans + premium program: 80+ puan
- Doktora: 80+ puan
- Akademisyen kadro hedefli: 80+ puan
- Premium hedef (yurt dışı burs + Cleveland Clinic doktora): 85-90+ puan
6. Zaman Yönetimi (150 dk - 100 Soru)
İlk Plan
- Sözel 50 soru × 1.5 dk = 75 dk
- Sayısal 50 soru × 1.5 dk = 75 dk
- Toplam: 150 dk (yedek yok — sıkışık)
Branş Sıralama
Önerilen: Güçlü branş önce
- Aday sözel güçlü ise: Sözel → Sayısal
- Aday sayısal güçlü ise: Sayısal → Sözel
3 Geçiş Stratejisi
1. Geçiş (90 dk):
- 100 soruyu tara
- Kolay olanları çöz
- Zor sorulara işaret koy
2. Geçiş (45 dk):
- İşaretli sorulara dön
- Eleme yap
3. Geçiş (15 dk):
- Hala zor sorularda eleme matematiği uygula
Saat Takibi
- dk: 1. branş tamam (50 soru)
- dk: 2. branş tamam (100 soru)
7. ALES Kullanım Alanları Detay
Yüksek Lisans Başvuru
ALES + lisans not ortalaması (CGPA) + YDS/YÖKDİL + mülakat = yüksek lisans başvuru paketi.
Örnek baraj:
- Ortalama yüksek lisans: ALES 55-65 + CGPA 2.5+
- Premium yüksek lisans: ALES 75+ + CGPA 3.0+ + YDS 65+
Doktora Başvuru
ALES + lisans + yüksek lisans not ortalaması + YDS + alan sınavı + mülakat = doktora paketi.
Örnek baraj:
- Ortalama doktora: ALES 70 + GPA 3.0+
- Premium doktora: ALES 85+ + GPA 3.5+ + YDS 80+
Akademisyen Kadro
Üniversite öğretim üyesi + öğretim elemanı kadrosuna başvuru için ALES zorunlu.
Aday lisans + ALES + (yüksek lisans veya doktora — kadroya göre) + alan sınavı + mülakat ile başvurur.
KPSS A Grubu
Bazı KPSS A grubu sınavlarda ALES ek baraj olabilir:
- Hazine Uzman Yardımcılığı bazı kadrolar
- BDDK Uzman Yardımcılığı
- Yurt dışı atama gerektiren bazı kadrolar
KPSS GY+GK rehberi çerçevesi geçerli.
Yurt Dışı Eğitim Bursları
- TÜBİTAK 2210/2211 (yüksek lisans/doktora yurt dışı)
- MEB 1416 (yüksek lisans/doktora yurt içi/dışı)
- YÖK 100/2000 (özel destek programları)
ALES + YDS + GPA + mülakat ile başvuru.
8. Yıllık Plan ALES için
12 Ay Master Roadmap çerçeve ALES özel uyarlama:
ALES Özel: 6-12 Ay Plan
ALES yıllık 3 kez. Aday hangi sınava girecek belirledikten sonra 6-12 ay önceden başlar.
6 Aylık Yoğun Plan (Mart sınavı için Eylül başlangıç)
Eylül-Ekim (Temel):
- Sözel + Sayısal temel kavramlar
- Tempo: 4-5 saat/gün
Kasım-Aralık (Derinleştirme):
- Tüm konular derinleştirme
- Aylık deneme
- Tempo: 5-6 saat/gün
Ocak-Şubat (Yoğun Pratik):
- Deneme + revize
- Hata defteri sistematik
- Tempo: 6-8 saat/gün
- Haftalık deneme
Mart (Final + Taper):
- Son hafta Bompa taper
- Sınav günü
Çalışırken Hazırlık
ALES adaylarının çoğu çalışıyor:
- Hafta içi 2-3 saat (akşam)
- Hafta sonu 6-8 saat
- Tatil günleri yoğun
Sürdürülebilir tempo + 6-12 ay = 70+ puan ulaşılabilir.
9. Sınava 1 Ay Strateji
Pre-sınav Son Hafta yazımdaki çerçeve ALES özel:
Son 4 Hafta
Hafta 1-2:
- Tüm konular hızlı revizyon
- Haftada 2 ALES deneme
- Hata defteri yoğun
Hafta 3:
- Hata defteri ana odak
- Strateji prova
- Eleme matematiği refleks
Hafta 4 (Son Hafta — Bompa Taper):
- Tempo %50-60
- Hata defteri kategorize tekrar
- Yeni konu YASAK
- Uyku 8-9 saat
Sınav Günü
Sınav Günü Anti-Panik yazımdaki ritüel.
10. Üniversite + Bölüm Yüksek Lisans Hedefi
Premium Yüksek Lisans Programları
Boğaziçi Üniversitesi:
- İşletme MBA — ALES Eşit Ağırlık 80+
- İktisat — ALES EA 80+
- Bilgisayar Müh. — ALES Sayısal 85+
- Elektrik-Elektronik Müh. — ALES Sayısal 85+
ODTÜ:
- Bilgisayar Müh. yüksek lisans — ALES Sayısal 85+
- Elektrik-Elektronik Müh. — 85+
- Endüstri Müh. — 80+
- İşletme — 75+
İTÜ:
- Mühendislik yüksek lisans programları — ALES Sayısal 80+
Hacettepe + Ankara Üni.:
- Tıp + sağlık yüksek lisans — alan baraj
- Hukuk yüksek lisans — ALES EA 70+
Aday Strateji
Aday önceden hedef program seçer:
- Sayısal Puan → mühendislik + fen
- Sözel Puan → sosyal bilim + edebiyat
- Eşit Ağırlık → işletme + iktisat + hukuk
Hedefe göre yıllık plan dağılımı kalibre edilir.
11. Pratik Aksiyon Planı
ALES Hedef Belirleme:
- Pazartesi: Hangi puan türü hedefli? (Sayısal + Sözel + EA)
- Salı: Hangi yüksek lisans/doktora program? Baraj puanı?
- Çarşamba: Mevcut seviye değerlendirme (mini deneme)
- Perşembe: Yıllık plan SMART hedef
- Cuma: Sınav tarihi seç (Mart + Mayıs + Kasım)
- Cumartesi-Pazar: Eylül takvim başlangıç
Sezona Göre Tempo:
- 6-12 ay yoğun çalışma
- Çalışırken: hafta içi 2-3 saat + hafta sonu 6-8 saat
- Akademik öğrenci: 4-6 saat/gün
- Son ay yoğun pratik
Sınav Günü:
- Sabah ritüeli
- 3 geçiş stratejisi
- Eleme matematiği (4Y=1D)
12. Sık Yapılan Hatalar
- Yanlış cezası ihmal: ALES'de VAR (4Y=1D). YKS gibi her soru işaretleme yanlış.
- Yanlış puan türü hedef: Sayısal hedefli ama Eşit Ağırlık çalış = puan yetersiz. Hedef program + puan türü eşleşme şart.
- 5 yıl geçerlik unutma: ALES sonucu 5 yıl geçerli. Bir kez yüksek puan = 5 yıl sınava girmek zorunda değil.
- Mantık + Akıl Yürütme ihmal: ALES özel; KPSS-YKS'de yok. Pratik şart.
- Çalışırken plansız: Sürdürülebilir tempo + sistemli plan şart. Kıs zamanlı paralel hazırlık zor.
- Tek puan türü çalışma: Aday "sözelim güçlü, sayısal ihmal edebilirim" = EA puan düşer (Sözel %75 + Sayısal %25 ya da tersi denge gerek).
- Mezuniyet sonrası geç başlangıç: Üniversite mezuniyet sonrası ALES için 6-12 ay kayıp dönem yapma.
13. SSS
S: ALES 5 yıl geçerli, ne demek? C: ALES sonucu açıklandığı tarihten 5 yıl boyunca geçerli. Aday tek seferde yüksek puan alırsa 5 yıl boyunca yeniden ALES'e girmek zorunda değil. Yeni başvurularda eski sonuç geçer.
S: ALES yılda 3 kez. Hangisine girmeli? C: Aday hedef programa göre seçer. Çoğu üniversite bahar dönemi (Şubat-Mart) başvurusu yapar; bunun için Mart ALES uygun. Güz başvurusu için Mayıs/Kasım ALES uygun.
S: Hangi puan türü hedeflemeli? C: Hedef program belirleyici. Mühendislik + fen → Sayısal Puan. Sosyal + edebiyat → Sözel Puan. İşletme + iktisat + hukuk → Eşit Ağırlık. Üniversite başvuru kılavuzu hangi puan türü ister belirtir.
S: Yüksek lisans için ALES baraj nedir? C: Programa göre değişir. Tezsiz yüksek lisans için ALES çoğunlukla aranmaz. Tezli yüksek lisans için 55-65 ortalama, 75+ premium program. Boğaziçi MBA gibi premium → 80+.
S: Doktora için ALES baraj? C: Genelde 70 minimum. Premium doktora programlar (ODTÜ, Boğaziçi, Hacettepe) 80+. Yurt dışı doktora bursu 85+.
S: Akademisyen kadrosu için ALES gerekli mi? C: Evet, 70+ baraj. Üniversite öğretim üyesi/elemanı kadrosuna başvuru için ALES + alan sınavı + mülakat zorunlu.
S: ALES çalışırken nasıl hazırlanır? C: Hafta içi 2-3 saat akşam + hafta sonu 6-8 saat. 6-12 ay sürdürülebilir tempo ile 70+ puan mümkün, 80+ için yoğunluk arttır.
S: ALES 100 soru 150 dk yetersiz mi? C: 1.5 dk/soru ortalama. Sıkışık. 3 geçiş stratejisi + eleme matematiği + branş güçlü öncelik = zaman yönetimi mümkün.
14. Koçluk: ALES Sistemli Strateji
Koçluk pratiğimde gördüğüm: ALES yalnız hazırlık zor. Üniversite mezunu/yüksek lisans öğrencisi + iş paralel + 3 puan türü + akademik hedef = mentor desteği değer.
Birebir koçluk:
- Hedef puan türü + program seçim
- Hedef puan + baraj strateji
- 6-12 ay yıllık plan
- Mantık + Akıl Yürütme özel pratik
- Eleme matematiği eğitim
- Çalışırken sürdürülebilir tempo
- Sınava 1 ay strateji
📞 WhatsApp ile iletişim: +90 531 333 9833 — ALES koçluk paketleri hakkında bilgi alın.
3 Paket Seçeneği:
- Bronz — Haftalık 1 saat strateji + branş takibi
- Gümüş — Haftalık 2 saat + tüm branş analiz + sınırsız WhatsApp (en popüler)
- Altın — Haftalık 3 saat + tam yıllık plan + 7/24 destek + 2 saat veli oturumu
Sonuç
ALES Türkiye'nin akademik kariyer kapısı. Yüksek lisans + doktora + akademisyen + KPSS A grubu bazı kadrolar — Türkiye akademik ekosisteme geçiş bu sınavdan başlar.
ÖSYM ALES 2026 yapısı: 100 soru / 150 dk / 2 branş (Sözel 50 + Sayısal 50). Yanlış cezası VAR (4Y=1D) — eleme matematiği kritik. 3 puan türü (Sayısal + Sözel + Eşit Ağırlık) — hedefe göre kalibre.
Sözel: Türkçe + Paragraf %52 + Mantık + Akıl Yürütme %48. Sayısal: Mat + Geometri %62 + Sayısal Akıl Yürütme %38.
ALES sonucu 5 yıl geçerli. Tek seferde yüksek puan = 5 yıl tekrar sınava girmek zorunda değil.
Yıllık plan (12 Ay Master Roadmap çerçeve): 6-12 ay yoğun + son hafta Bompa taper. Çalışırken paralel hazırlık mümkün.
Bjork desirable difficulty + Ericsson deliberate practice + Roediger-Karpicke testing effect + Strunk-White paragraf + Polya How to Solve It — son 80 yılın bilim çerçevesi ALES hazırlığında pratik uygulama.
Bugün ALES yapısı + hedef puan türü + program belirle. Mevcut seviye ölç. Yıllık plan oluştur. Eleme matematiği öğren.
İyi çalışmalar, başarılı bir akademik kariyer dilerim.
— Kazım İncebacak