İlgili İçerikler: ALES Yazıları | Çıkmış Sorular
📊 Problem Soruları: 50 Sayısaldan 5-7 Soru
ALES'te problem soruları sabit konulardır; aynı kalıplar tekrarlanır. 5 ana tip öğrenilirse %80+ doğruluk garanti. Bu yazı: hız, işçi, yüzde-oran, karışım, faiz problemleri — her birine 1 örnek.
Tip 1: Hız Problemleri (Yıl: 2-3)
Temel Formül: Yol = Hız × Zaman (X = V·t)
Karşılıklı Hareket (Yaklaşma)
Formül: Birleşik hız = V₁ + V₂. Buluşma zamanı = Mesafe / (V₁+V₂).
Örnek: A şehrinden 60 km/h, B şehrinden 40 km/h hızla iki araba karşılıklı hareket ediyor. Mesafe 200 km. Kaç saatte buluşurlar?
Çözüm: Birleşik hız 100 km/h. Buluşma = 200/100 = 2 saat.
Aynı Yönde (Kovalama)
Formül: Birleşik hız = V₁ − V₂. Yetişme zamanı = Mesafe / (V₁−V₂).
Örnek: Ali 5 km önde, hızı 4 km/h. Bora arkadan 6 km/h ile kovalıyor. Bora kaç saatte yetişir?
Çözüm: Birleşik hız 6−4 = 2 km/h. Yetişme = 5/2 = 2.5 saat.
Tip 2: İşçi Problemleri (Yıl: 1-2)
Temel Formül: A işi a günde, B işi b günde yaparsa birlikte: t = ab/(a+b).
Örnek: Ali bir işi 6 günde, Bora 12 günde bitirir. Birlikte kaç günde bitirir?
Çözüm: t = (6×12)/(6+12) = 72/18 = 4 gün.
Tuzak: "Birlikte 3 gün çalıştılar, sonra Bora gitti, kalan kısım Ali tek başına" — kısmi iş hesabı yap. Yapılan iş oranı: 3 × (1/6 + 1/12) = 3 × (3/12) = 3/4. Kalan = 1/4. Ali bu kalanı 1/4 × 6 = 1.5 günde bitirir.
Tip 3: Yüzde-Oran-Orantı (Yıl: 5-7)
Yüzde Artış-Azalış
Formül: %X artış: yeni = eski × (1+X/100). %X azalış: yeni = eski × (1−X/100).
Örnek: 200 TL'lik ürüne %20 zam, sonra %10 indirim. Son fiyat?
Çözüm: 200 × 1.20 × 0.90 = 200 × 1.08 = 216 TL. (Net %8 artış)
Karışık Yüzde Tuzakları
"%20 artış sonra %20 azalış" net %0 değildir; (1+0.20)(1−0.20) = 0.96 → %4 azalış net.
Doğru Orantı
Örnek: 5 işçi 8 günde işi bitiriyor. 10 işçi kaç günde bitirir?
Çözüm: Ters orantı: 5×8 = 10×t → t = 4 gün. (İşçi arttıkça gün azalır.)
Tip 4: Karışım Problemleri (Yıl: 1-2)
Temel Formül: m₁·c₁ + m₂·c₂ = (m₁+m₂)·c. Burada m miktar, c konsantrasyon.
Örnek: %20 tuzlu 30 g + %50 tuzlu 50 g karıştırılıyor. Yeni karışımın tuz oranı?
Çözüm: (30×0.20 + 50×0.50) / (30+50) = (6+25)/80 = 31/80 = 0.3875 = %38.75.
Su Ekleme/Buharlaştırma: %30 tuzlu 100 g karışıma 50 g su eklenirse: tuz miktarı sabit (30 g), toplam 150 g, oran 30/150 = %20.
Tip 5: Faiz Problemleri (Yıl: 1)
Basit Faiz: F = (P × R × t) / 100 (P anapara, R yıllık oran, t yıl).
Örnek: 1000 TL anapara, %10 yıllık basit faiz, 3 yıl. Toplam faiz?
Çözüm: F = (1000×10×3)/100 = 300 TL. Toplam para = 1300 TL.
Bileşik Faiz: A = P × (1+R/100)^t. ALES'te genelde basit faiz tercih edilir.
Hız İpuçları (Tüm Problemlerde)
- Verilenleri tabloya yaz (Hız | Zaman | Yol veya Miktar | Oran | Sonuç).
- Bilinmeyene "x" değişkeni at, denklem kur.
- Sonucu kontrol et — mantıklı mı? (Negatif zaman, %200'den fazla oran imkansız).
- Birim kontrolü: km/h ile saat, %ile yüzde tutarlı mı.
Tuzaklar
- Yüzde: "%20 artış sonra %20 azalış = %0" düşünmek (yanlış, %4 net azalış).
- Hız: Karşılıklı vs aynı yön karışımı. "Yaklaşıyor" → toplama, "kovalıyor" → çıkarma.
- İşçi: "Birlikte X günde bitirirler" sorusu kapsamlı; kısmi iş senaryosu okuma.
- Karışım: Su ekleme/buharlaştırma "tuz miktarı sabit" prensibi.
- Faiz: "Aylık" faiz oranı verilirse 12 ile çarpıp yıllığa çevirme veya tersi.
SSS
Hangi tip ALES'te en çok çıkar?
Yüzde-oran-orantı (5-7 soru), hız (2-3 soru), işçi (1-2 soru), karışım (1-2 soru), faiz (0-1 soru). Toplam 9-15 problem sorusu.
Problem soruları kaç dakika içinde çözmeli?
Ortalama 90 saniye. Karmaşık olanlara 2-3 dakika kabul. 3 dakikadan fazla aldı → atla.
Hesap makinesi olmayınca büyük sayılarla nasıl?
ALES'te dev sayılar olmaz. Çoğu işlem 2-3 basamaklı. Yuvarlama tekniği: 47 × 53 ≈ 50 × 50 = 2500 tahmin, sonra düzeltme 47×53 = (50-3)(50+3) = 2500-9 = 2491.
İlgili İçerikler
📚 Akademik Kariyer İçin İkinci Sınav: YÖKDİL / YDS
ALES tek başına yeterli değil; akademik yolda yabancı dil puanı da istenir. Araştırma görevlisi kadrolarında YDS/YÖKDİL'den en az 50 puan aranır (meslek yüksekokullarında okutman, çevirici ve yabancı dille eğitim yapılan programlar dışındaki kadrolarda dil şartı yoktur). Doktora başvurusunda alt sınır 55'tir (Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği md. 16); ÜAK'ın doçentlik başvurusu için aradığı puan da en az 55'tir. Üniversiteler kendi ilanlarında bu sınırları yükseltebilir.
İlgili rehberler:
